Zwiedź ruiny Zamku Lipowiec w Babicach: poznaj jego historię, zobacz wystawę i wieżę widokową oraz zaplanuj wizytę ze skansenem w Wygiełzowie. To jedno z ciekawszych miejsc na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w którym średniowieczna historia łączy się z pięknymi widokami na okolicę. Zobacz, co zachowało się z dawnej warowni biskupów krakowskich i co warto wiedzieć przed rozpoczęciem zwiedzania.
Położenie, ruiny i to, co zobaczymy podczas zwiedzania Zamek Lipowiec , a właściwie jego ruiny, znajduje się w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, we wsi Babice , w województwie małopolskim, w powiecie chrzanowskim. Warownia należy do systemu tzw. Orlich Gniazd i jest jednym z ciekawszych zabytków tego regionu. Zamek wznosi się na wzgórzu o wysokości 362 m n.p.m. , będącym częścią Grzbietu Tenczyńskiego .
Pierwsza warownia w tym miejscu powstała z inicjatywy biskupów krakowskich już w XIII wieku . Przez kolejne stulecia zamek był rozbudowywany i pełnił zarówno funkcje obronne, jak i rezydencjonalne. Z czasem jego znaczenie zaczęło jednak maleć, a od XIX wieku pozostaje w ruinie. Nie oznacza to jednak, że dziś możemy oglądać jedynie pozostałości murów. Zamek został zabezpieczony jako trwała ruina i jest obecnie udostępniony do zwiedzania.
VIDEO
Zamek Lipowiec z lotu ptaka [ www.polskazdrona.pl ]
Co zobaczymy podczas zwiedzania? Na terenie zamku zachowało się kilkanaście pomieszczeń rozmieszczonych na trzech kondygnacjach , dzięki czemu zwiedzanie nie ogranicza się tylko do spaceru wśród murów. Można wejść do części dawnych pomieszczeń zamkowych i zobaczyć pozostałości tego, jak wyglądało życie w średniowiecznej warowni.
Na parterze znajduje się między innymi studnia zamkowa , która obecnie ma około 25 metrów głębokości . Pierwotnie miała mieć około 50 metrów. W tej części zamku zobaczyć można również dawną wozownię oraz skarbiec .
Na pierwszym piętrze znajdują się ruiny kaplicy , a także pomieszczenia dawnych cel więziennych . Przez wiele stuleci, od początków istnienia warowni aż do końca XVIII wieku, przetrzymywano tutaj duchownych.
W części frontowej, również na pierwszym piętrze, znajdują się dawne pomieszczenia mieszkalne, w których urządzono niewielką stałą ekspozycję poświęconą historii zamku . Zgromadzono tutaj między innymi stare fotografie i grafiki, a także różnego rodzaju przedmioty odnalezione podczas prowadzonych na terenie zamku prac archeologicznych i wykopaliskowych .
Wystawa historyczna w pomieszczeniach zamku, przedstawiająca dzieje Zamku Lipowiec na przestrzeni wieków XIII-XX.
Ciekawostka: Z historii starej – 17 sierpnia 1683 roku Jan III Sobieski idąc na odsiecz wiedeńską, zatrzymał się w zamku i być może w nim nocował. Z historii nowej – 27-28 kwietnia 1943 roku rotmistrz Witold Pilecki po udanej ucieczce z obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu spędził noc w okolicy Zamku Lipowiec.
Wieża zamkowa i punkt widokowy Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Lipowca jest wysoka na około 28 metrów wieża , zbudowana z jasnego, białego kamienia. Jej górna część jest dobrze widoczna już z drogi, natomiast dolna została częściowo wkomponowana w mury południowo-wschodniego skrzydła zamku.
Wieża jest udostępniona do zwiedzania , a na jej szczyt prowadzi trasa zakończona tarasem widokowym. Warto tutaj wejść, ponieważ z góry można zobaczyć rozległą panoramę okolicy Zatora i Oświęcimia .
Przy dobrej pogodzie widoczna jest również panorama Beskidu Żywieckiego, Śląskiego i Małego . To właśnie z wieży najlepiej widać, jak strategicznie położona była niegdyś cała warownia.
Lipowiec warto więc odwiedzić nie tylko ze względu na same ruiny, ale również na zachowane wnętrza, ekspozycję historyczną i możliwość wejścia na zamkową wieżę. Dzięki temu zwiedzanie jest znacznie ciekawsze niż w przypadku wielu innych ruin znajdujących się na Jurze.
Po lewej: Kamienna tarcza z herbem „Jastrzębiec” Wojciecha Jastrzębca biskupa krakowskiego w latach 1412-1423. Po prawej: kamienna tarcza z herbem „Abdank” Jana Konarskigo biskupa krakowskiego w latach 1503-1525.
Historia zamku Lipowiec
Gród , jaki tu istniał prawdopodobnie na długo przed zamkiem, został przebudowany na drewniany zameczek z inicjatywy Konrada Mazowieckiego . Poważniejszego znaczenia obronnego nabrał po zdobyciu władzy przez Bolesława Wstydliwego , który w 1243 roku polecił biskupowi Prandocie wznieść tu strażnicę w celu ochrony granicy państwa. Teren, na którym został wzniesiony obecny zamek, należał przed pierwszą połową XIII wieku do rodu Małopolskich – Gryfitów . Około 1242 roku kasztelan krakowski Klemens Ruszczy – Gryfita odsprzedał go biskupowi Prandocie. W ten sposób wzgórze lipowieckie przeszło na własność biskupstwa krakowskiego . Zamek stał się silnym punktem obronnym, który kontrolował jednocześnie szlak handlowy z Krakowa na Śląsk .
Na przełomie XIII i XIV wieku zamek Lipowiec odegrał ważną rolę w czasie walk prowadzonych przez ówczesnego księcia krakowskiego Władysława Łokietka z biskupem krakowskim Janem Muskatą , zwolennikiem czeskiej dynastii na tronie polskim. Po opanowaniu przez Łokietka większości zamków na Ziemi Krakowskiej, którymi zarządzał Muskata, biskup schronił się w Lipowcu . Tu bronił się przez długie lata. Z Lipowca zarządzał i robił najazdy na zwolenników Łokietka. Po ustaniu walk zamek nadal pozostał własnością biskupstwa krakowskiego .
W XV wieku zamek był kilkakrotnie poddawany różnym rozbudowom, przebudowom i remontom, w zależności od celów, jakim miał służyć. Zwłaszcza w XV wieku obiekt znacznie się powiększył poprzez rozbudowę jego korpusu, zbliżając się w swym obrysie do obecnego wyglądu, z dominującą nad całością wieżą , już połączoną z resztą zamku, będącą zabudowaną w południowo-wschodnim narożu, powiększoną i przebudowaną z myślą o zastosowaniu artylerii. Modernizację tę należy wiązać z walkami husyckimi , jakie toczyły się w tym czasie na tych terenach. Graniczne położenie Lipowca odegrało istotną rolę w toczących się walkach. W tym okresie, obok funkcji strategicznych, warownia również pełniła rolę więzienia i to bardzo dobrego więzienia, ponieważ zanotowano tylko jeden przypadek udanej ucieczki. Więzieni tu byli bracia franciszkanie za zabójstwo prowincjała Fontyna. Obok duchownych przebywali tu również, jako skazani, głosiciele i zwolennicy ruchu reformacji szerzącego się w pierwszej połowie XVI wieku. Uwięziony tu został m.in. głosiciel reformacji Franciszek Stanker , wybitny wykładowca hebrajskiego na Akademii Krakowskiej i to właśnie on, jako jedyny, przy pomocy zwolenników i przyjaciół uciekł z więzienia (podobno pomogła mu zakochana córka dozorcy więziennego). Z okresem reformacji należy wiązać częściową przebudowę zamku, która zwiększyła ilość pomieszczeń przeznaczonych na cele.
Próba rekonstrukcji bryły zamku w II połowie XVI wieku
Wiek XVII nie był dla zamku zbyt łaskawy. W 1629 roku zniszczeniu uległa w wyniku pożaru zamku znaczna część drewnianych zabudowań. Pożar dotknął głównie górną część zamku. W latach 40. XVII wieku poprawiono mury obronne, wprowadzono nowy element obronny w postaci zachowanego do dziś bastionu , broniącego dostępu na teren przedzamcza od strony wjazdu. Pomimo prób modernizacji systemu obronnego średniowieczny zamek okazał się za słaby, aby stawić opór Szwedom , którzy zajęli go w 1655 roku , przeznaczając na kwaterę dla gubernatora Krakowa, generała Paula Wirtza . Po upadku całego kraju w czasie „Potopu Szwedzkiego” rozproszone oddziały polskie rozpoczęły „wojnę szarpaną” z wojskami szwedzkimi. Jedna z tych potyczek miała miejsce pod zamkiem Lipowiec. Stoczył ją rotmistrz Kacper Kasprzycki , dowodzący przez siebie oddziałem piechoty chłopskiej. W lecie 1657 roku Szwedzi ustępują z Lipowca, paląc go. Od tego czasu postępuje upadek warowni. Zdewastowany i zaniedbany obiekt popada w ruinę, trwa to do lat 30. XVIII wieku . Odbudowy podjął się w roku 1732 biskup Konstanty Szaniawski , a w 1754 roku ukończył ją biskup Andrzej Załuski . Zamek nie miał już znaczenia nadgranicznego, jak również militarnego, znów zaczął pełnić rolę więzienia, tym razem jednak już nie tak rygorystycznego.
Wiek XIX to czas ponownego upadku zamku lipowieckiego. Po konfiskacie dóbr biskupich przez władze zaborcze zamek zajęły wojska austriackie . W kolejnych latach Lipowiec przechodzi kolejno w różne ręce prywatnych właścicieli. Około 1800 roku pożar niszczy resztki opuszczonego zamku. Nieodbudowany i niezamieszkały od tego czasu popada w coraz większą ruinę. Na przełomie XIX i XX wieku podejmowano próby konserwacji zamku, niestety wskutek sprzeciwu ówczesnego właściciela projekt nie został wykonany.
Po drugiej wojnie światowej podjęto na szeroką skalę prace konserwatorsko-budowlane na terenie całego wzgórza. W 1959 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków podjął decyzję o przystosowaniu ruin zamku do zwiedzania turystycznego, jako pierwszego na terenie województwa krakowskiego. W latach 1961-1969 przeprowadzono pierwsze prace konserwacyjne i zabezpieczające ruinę zamku. W rejonie głównej bramy i przedbramia w 1967 roku przystąpiono do prac archeologicznych. W 1969 roku przekazano zamek, w formie zabezpieczonej ruiny, pod opiekę Muzeum w Chrzanowie . Od 1970 roku Lipowiec wraz z leżącym u jego podnóża Nadwiślańskim Parkiem Etnograficznym stały się zamiejscowymi oddziałami chrzanowskiego muzeum. W 2007 roku zamek oraz skansen oddzieliły się od Muzeum w Chrzanowie i stworzyły odrębną jednostkę o nazwie: Muzeum – Nadwiślański Park Etnograficzny w Wygiełzowie i Zamek Lipowiec .
Ciekawostka: Według niektórych historyków straty poniesione przez Rzeczpospolitą w potopie szwedzkim są znacznie większe niż straty Rzeczypospolitej w II wojnie światowej. Szwedzi wycofując się z zajmowanych Pałaców i Zamków mordowali szlachtę, wywozili wszelkie kosztowności, plądrowali, w bestialski sposób niszczyli i palili polskie dobra.
Skutki wojny „Potop Szwedzki” przypis Wikipedia zobacz…
Wejście do zamku Przedzamcze Baszta Dziedziniec Studnia w zamku Wozownia Skarbiec Kaplica Wystawa historyczna – dzieje zamku
Kliknij w wybrany punk na mapie, a zobaczysz link do konkretnego opisu zamku.
Szlak turystyczny nazywany Orlimi Gniazdami, przebiega przez województwa małopolskie i śląskie. Rozpoczyna bieg w Krakowie, kończy w Częstochowie. Król Kazimierz III Wielki podjął się zadania stworzenia systemu obronnego zabezpieczającego granice Rzeczypospolitej i szlaków handlowych, czego dowodem są owe pozostałości zamków i warowni. Co najmniej kilkanaście twierdz powstało właśnie na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Szlak ma długość ok. 163,9 km. Nazwę swą zawdzięcza leżącym na jego trasie ruinom zamków i warowni, ze względu na ich usytuowanie na skałach dochodzących nawet do 30 metrów wysokości. Niestety, dziś większość tych wspaniałych budowli możemy oglądać tylko jako ruiny. Na szczęście w ostatnim czasie ponowione zostały próby rekonstrukcji tych historycznych budowli i zostały odbudowane z ruin, chodzi o zamki w Bobolicach i Korzkwi.
Odległości od zamku „Lipowiec” do poszczególnych miejsc
Rudno – Ruiny Zamku Tenczyn 15,5 km
Rabsztyn – Ruiny Zamku Rycerskiego w Rabsztynie – 36 km
Ojców – Ruiny Zamku Królewskiego na Złotej Górze w Ojcowie – 46 km
Korzkiew – Zamek Rycerski w Korzkwi (odrestaurowany) – 46,5 km
Pieskowa Skała – Zamek Królewski w Pieskowej Skale – 48 km
Bydlin – Ruiny Zamku Rycerskiego w Bydlinie – 50 km
Ogrodzieniec – Ruiny Zamku Rycerskiego w Ogrodzieńcu – 57,5 km
Pilica – Ruiny Zamku Rycerskiego w Pilicy – 58 km
Smoleń – Ruiny Zamku Rycerskiego w Smoleniu – 59 km
Morsko – Ruiny Zamku Bakowiec 71 km
Bobolice – Zamek Rycerski w Bobolicach (odrestaurowany) 78 km
Mirów – Ruiny Zamku Rycerskiego koło Mirowa 77 km
Ostrężnik – Pozostałości Zamku królewskiego (kompletna ruina prawie nic nie ma) 89 km
Olsztyn – Ruiny Zamku Królewskiego w Olsztynie 112 km
Poza nimi istniały również inne zamki wchodzące w skład umocnień granicznych, ale wznoszące się poza terenami pasa skalnego Jury Krakowsko-Częstochowskiej są to: Zamek w Dankowie (nieistniejące ruiny twierdzy bastionowej z XVII wieku ), Ruiny Zameku w Lelowie – zbudowany w stylu gotyckim (został rozebrany w latach 1804-1805, obecnie w tym miejscu znajduje się cmentarz ), Ruiny Zamku w Koziegłowach (rozebrany w latach 60-tych ), Ruiny Zamku w Siewierzu Królewski Zamek Będziński
Informacje praktyczne
Oficjalna strona zamku
Zamek można zwiedzać od 1 kwietnia do 30 listopada (2026r.). W okresie od 1 kwietnia do 31 sierpnia jest otwarty w godzinach 9:00-18:00 , natomiast od 1 września do 31 października można go zwiedzać w godzinach 9:00-17:00 . W listopadzie godziny zwiedzania są krótsze i zamek jest dostępny od 9:00 do 15:00 . Ostatnie wejście możliwe jest 30 minut przed zamknięciem .
Bilet normalny kosztuje 20 zł, a ulgowy 10 zł. Dostępny jest również bilet rodzinny w cenie 50 zł , przeznaczony dla rodziców z dziećmi w wieku szkolnym. Mieszkańcy gminy Babice mogą skorzystać z biletu ulgowego. Możliwe jest również zwiedzanie zamku z przewodnikiem, którego cena wynosi 40 zł .
Samochód można zostawić na parkingu w rejonie Nadwiślańskiego Parku Etnograficznego w Wygiełzowie . Do zamku można również dojść od strony Zespołu Szkół w Babicach . Od parkingu czeka nas już spacer leśną drogą i podejście na wzgórze, na którym znajdują się ruiny.
Zwiedzanie warto połączyć z wizytą w znajdującym się u podnóża zamku Nadwiślańskim Parku Etnograficznym w Wygiełzowie . Oba miejsca można więc spokojnie odwiedzić podczas jednej wycieczki.
Na samo zwiedzanie zamku warto przeznaczyć około 1-1,5 godziny , szczególnie jeśli chcemy dokładnie obejrzeć zachowane pomieszczenia, ekspozycję oraz wejść na zamkową wieżę z tarasem widokowym .
