Erice to jedno z tych sycylijskich miasteczek, w których historia, kamienne uliczki i niezwykłe położenie na szczycie góry tworzą wyjątkowy klimat. Wyruszamy na spacer po średniowiecznym centrum, odkrywamy zabytkowe kościoły, dawne mury obronne, punkty widokowe i poznajemy historię słynnych ciastek genovesi. Sprawdźcie, jakie atrakcje kryje Erice i co sprawia, że to niewielkie miasteczko zasługuje na miejsce w planie podróży po Sycylii.
Położenie, dojazd i kilka słów o mieście
Erice to niewielkie, zabytkowe miasteczko położone w zachodniej części Sycylii, w prowincji Trapani. Znajduje się na szczycie góry Monte Erice, na wysokości około 751 m n.p.m. Dzięki takiemu położeniu już sam dojazd do miasteczka dostarcza nam wielu wrażeń. Przy dobrej pogodzie z góry można podziwiać rozległą panoramę zachodniego wybrzeża Sycylii, miasto Trapani, rozległe saliny, czyli płytkie zbiorniki służące do pozyskiwania soli morskiej, oraz leżące na Morzu Śródziemnym Wyspy Egadzkie
Do Erice najłatwiej dotrzeć samochodem. Z Trapani dzieli nas zaledwie kilkanaście kilometrów, a droga prowadzi krętymi serpentynami w górę, aż do historycznego centrum. Na miejscu znajdziemy parkingi, z których możemy rozpocząć zwiedzanie. Do miasteczka można dostać się również kolejką linową Funivia Trapani-Erice , która łączy dolną część Trapani z położonym wysoko na górze Erice. Przejazd trwa około 10 minut i sam w sobie może być ciekawym elementem wycieczki, szczególnie przy dobrej widoczności.
Czy wiesz, że… Erice do 1934 roku nosiło inną nazwę? Przez wiele stuleci miasteczko nazywano Monte San Giuliano. Dopiero w 1934 roku przywrócono mu starą nazwę Erice, nawiązującą do antycznego Eryksu.
Erice jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić podczas podróży po zachodniej Sycylii. Nie znajdziemy tu wielkomiejskiego ruchu ani atmosfery typowego kurortu turystycznego. Miasteczko jest niewielkie, spokojne i położone z dala od nadmorskiego zgiełku. Jego wyjątkowe położenie sprawia, że panuje tu nieco inny klimat niż w położonym niżej Trapani. Nawet w cieplejszych miesiącach na górze może być chłodniej, a pogoda potrafi szybko się zmieniać. Zdarza się, że szczyt góry przykrywa mgła, która ogranicza widoczność i widoki są ograniczone.
Erice – trochę historii
Położenie Erice na szczycie góry i jego strategiczne znaczenie sprawiły, że miejsce to od najdawniejszych czasów przyciągało ludzi. Nie chodziło jednak wyłącznie o naturalne walory obronne czy możliwość obserwowania rozległego wybrzeża. Erice przez wiele stuleci było również ważnym ośrodkiem religijnym , a jego historia jest znacznie starsza niż zachowane do dzisiaj budowle. Warto więc cofnąć się w czasie i poznać nieco bliżej przeszłość tego sycylijskiego miasteczka.
Historia Erice sięga bardzo odległych czasów. Za założycieli osady uznaje się Elimów , jeden z najstarszych ludów zamieszkujących zachodnią Sycylię. Według starożytnych przekazów ich pochodzenie wiązano między innymi z Troją . Elimowie dostrzegli wyjątkowe znaczenie góry, na której można było nie tylko bezpiecznie się osiedlić, ale również kontrolować rozległy obszar wybrzeża i pobliskie szlaki morskie .
Kościół św. Juliana jedna z najstarszych świątyń w Erice, wzniesiona w XI wieku przez Normannów w samym sercu historycznego centrum miasta.
Szczególne znaczenie Erice zawdzięczało jednak sanktuarium poświęconemu bogini miłości i płodności . Początkowo czczono tu fenicką Astarte , później grecką Afrodytę , a w czasach rzymskich Wenus Erycyńską . Miejsce kultu zyskało ogromną sławę w całym basenie Morza Śródziemnego i przez stulecia przyciągało pielgrzymów. Świątynia była na tyle ważna, że jej kult rozprzestrzenił się również poza Sycylię. W Rzymie powstały nawet sanktuaria poświęcone Wenus Erycyńskiej.
Miasto przechodziło pod panowanie kolejnych ludów, między innymi Kartagińczyków i Rzymian . Każda z tych cywilizacji pozostawiała po sobie ślady, a Erice zachowywało zarówno znaczenie strategiczne, jak i religijne. Z biegiem czasu zmieniała się również jego nazwa. W starożytności funkcjonowało jako Eryx , natomiast obecna nazwa Erice jest związana z późniejszym rozwojem osady.
Duże zmiany przyniósł okres średniowiecza . Po przybyciu Normanów w XII wieku rozpoczęto rozbudowę umocnień i wznoszenie nowych budowli obronnych. Na miejscu dawnego sanktuarium powstał zamek, który znamy dzisiaj jako Castello di Venere, czyli Zamek Wenus . Rozwijała się również zabudowa sakralna i mieszkalna. Powstawały kościoły, klasztory oraz kolejne budynki, które z czasem nadały miasteczku charakterystyczny wygląd.
Czy wiesz, że…Erice ma mury starsze niż wiele znanych zamków? Fragmenty tak zwanych murów cyklopowych pochodzą z czasów starożytnych, nawet z VIII wieku p.n.e. Ich ogromne kamienne bloki przypominają o dawnych mieszkańcach miasta, czyli Elymach.
Porta Spada – zabytkowa, kamienna brama w średniowiecznych murach obronnych Erice, położona w północno-zachodniej części miasta. Wyróżnia się masywnym łukiem i wbudowaną w mur kapliczką z wizerunkiem świętego . Widok od strony starego miasta.
W następnych stuleciach Erice pozostawało ważnym ośrodkiem lokalnym, choć jego znaczenie stopniowo się zmieniało. Miasteczko zachowało jednak swój historyczny układ i wiele dawnych budowli , dzięki czemu do dzisiaj możemy zobaczyć ślady kolejnych epok.
Spacerując po Erice, spotykamy więc pozostałości bardzo różnych okresów historycznych. Starożytne wierzenia, średniowieczne fortyfikacje i późniejsza architektura tworzą razem niezwykłą opowieść o miejscu, które przez tysiące lat odgrywało ważną rolę w tej części Sycylii.
Co warto zobaczyć w Erice?
Skoro znamy już położenie Erice i poznaliśmy nieco jego historię, pora sprawdzić, co warto zobaczyć podczas wizyty w tym sycylijskim miasteczku. Najlepiej poznawać je pieszo, bez pośpiechu, zaglądając w boczne uliczki i niewielkie zaułki. Historyczne centrum nie jest duże, dlatego najważniejsze miejsca możemy zobaczyć podczas jednego spaceru. Po drodze natrafimy na zabytkowe kościoły, niewielkie place, kamienne budynki i pozostałości dawnych fortyfikacji. Nie zabraknie również punktów widokowych, z których przy dobrej pogodzie zobaczymy wybrzeże Sycylii i okoliczne wyspy.
Warto pamiętać, że Erice to nie tylko zabytki. Miasteczko słynie także z tradycyjnego rzemiosła i lokalnych słodyczy. W jednej z cukierni dobrze jest zrobić sobie krótką przerwę i spróbować miejscowego przysmaku. Nasz spacer proponuję rozpocząć od historycznej bramy Porta Trapani , a następnie przejść przez najważniejsze zakątki miasteczka, tak aby po drodze niepotrzebnie nie wracać do tych samych miejsc. Mnie niestety zdarzyło się to kilkukrotnie, dlatego polecam zaopatrzyć się w mapkę trasy zwiedzania. Można ją kupić za 1 euro w punkcie informacji turystycznej , który znajduje się przy głównym placu Piazza Antonio Zichichi . To niewielki wydatek, a może oszczędzić nam niepotrzebnego błądzenia po wąskich uliczkach.
Historyczna brama miejska Porta Trapani
Naszą wędrówkę po Erice rozpoczynamy od Porta Trapani , czyli jednej z historycznych bram prowadzących do miasta. To właśnie tędy wchodzimy do zabytkowego centrum, które przez wieki otaczały kamienne mury obronne. Ich zadaniem była ochrona mieszkańców przed najazdami, a samo położenie miasta na szczycie góry dodatkowo utrudniało dostęp nieproszonym gościom.
Warto wiedzieć, że Porta Trapani nie jest jedyną zachowaną bramą miejską. W dawnych murach znajdują się jeszcze Porta Carmine oraz Porta Spada . Pierwsza z nich położona jest w południowo-wschodniej części historycznego centrum, natomiast Porta Spada znajduje się po stronie północno-wschodniej. Jak widać na powyższej mapce, bramy rozmieszczone są w różnych częściach miasta , co pozwala lepiej wyobrazić sobie dawny układ wejść do Erice i przebieg jego murów obronnych. Łącznie zachowały się więc trzy historyczne bramy, a każda z nich stanowi część dawnego systemu obronnego Erice.
Spacer po historycznym centrum Erice
Po przekroczeniu Porta Trapani od razu możemy poczuć wyjątkowy klimat dawnego Erice. Wąskie, kamienne uliczki, niewielkie place, stare kamienice i zabudowa, która zachowała swój dawny charakter, sprawiają, że spacer po Erice jest jedną z największych atrakcji. Nie znajdziemy tu szerokich ulic ani nowoczesnych budynków. Zamiast tego mijamy kamienne domy, stare drewniane drzwi, niewielkie dziedzińce i zaułki, w których łatwo na chwilę stracić orientację. Budynki stoją blisko siebie, a za każdym zakrętem możemy odkryć kolejny ciekawy zakątek.
Warto zwrócić uwagę na nawierzchnię ulic. Pokrywają ją nieregularnie ułożone kamienne płyty , które miejscami mają różne kształty i odcienie. Nie są idealnie równe, ale właśnie dzięki temu tak dobrze pasują do starej zabudowy. W wielu miejscach ulice prowadzą pod górę lub opadają w dół, pojawiają się też schodki i niewielkie różnice poziomów. Trzeba uważać, szczególnie po deszczu, kiedy kamienie stają się śliskie. Wygodne buty z dobrą podeszwą na pewno się przydadzą.
Podczas spaceru warto też spoglądać na elewacje kamienic. Możemy na nich dostrzec ceramiczne mozaiki i dekoracyjne płytki wmurowane w ściany budynków . Niektóre przedstawiają Madonnę i świętych, inne różne sceny religijne lub motywy związane z lokalną tradycją. Często znajdują się nad wejściami do domów, na narożnikach budynków albo w niewielkich wnękach. Mają różne rozmiary i kolory, a na tle starych kamiennych murów od razu przyciągają wzrok. Warto wiedzieć, że nie są one wyłącznie ozdobą. W sycylijskiej tradycji wizerunki Madonny i świętych miały zapewniać domownikom opiekę i błogosławieństwo . Umieszczano je na ścianach budynków, traktując trochę jak niewielkie kapliczki, które miały chronić mieszkańców i ich domy. Dzięki temu te niepozorne dekoracje mają również swoje znaczenie religijne i kulturowe. Warto się za nimi rozglądać, bo łatwo je przeoczyć, jeśli podczas spaceru skupimy się wyłącznie na głównych zabytkach.
Chwila na coś słodkiego, czyli genovesi di Erice
Podczas spaceru po Erice warto znaleźć chwilę, aby przysiąść w jednej z miejscowych cukierni i spróbować lokalnego przysmaku, czyli genovesi di Erice . To tradycyjne sycylijskie ciasteczka przygotowywane z kruchego ciasta, wypełnione delikatnym kremem budyniowym i posypane cukrem pudrem. Najlepiej smakują jeszcze ciepłe, kiedy ciasto jest lekko chrupiące, a krem w środku przyjemnie miękki. Warto spróbować ich na miejscu, najlepiej prosto z cukierniczej witryny, bo właśnie wtedy smakują najlepiej.
Historia erickich słodkości wiąże się z dawnym klasztorem San Carlo , w którym zakonnice przez lata przygotowywały różnego rodzaju wypieki i pilnie strzegły swoich receptur. Jedną z osób, które poznały tę tradycję od środka, była Maria Grammatico . Jako jedenastoletnia dziewczynka trafiła do prowadzonego przez zakonnice ośrodka i właśnie tam nauczyła się sztuki cukierniczej, podpatrując ich pracę w kuchni. Nie została jednak zakonnicą. Po kilkunastu latach opuściła klasztor i postanowiła spróbować własnych sił. W 1964 roku otworzyła w Erice niewielką cukiernię , w której zaczęła przygotowywać tradycyjne sycylijskie słodycze, rozwijając również własną recepturę genovesi.
Czy wiesz, ze… Zakonnice przez lata strzegły receptur słodyczy? Tradycja erickich słodyczy wywodzi się z klasztorów. Zakonnice przygotowywały ciastka, marcepan i słodycze z migdałów, a ich sprzedaż pomagała utrzymać klasztory. Wiele dawnych receptur przetrwało do dziś i możemy ich spróbować w miejscowych cukierniach.
Dzięki Marii Grammatico dawne klasztorne receptury zyskały nowe życie, a genovesi stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych przysmaków Erice . Dzisiaj trudno wyobrazić sobie wizytę w tym miasteczku bez spróbowania choć jednej sztuki. To nie tylko coś słodkiego do kawy, ale również kawałek lokalnej historii, który możemy poznać przy stoliku w jednej z tutejszych cukierni.
Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Duomo dell’Assunta )
Jednym z pierwszych ważnych zabytków, które spotkamy podczas zwiedzania, jest Duomo dell’Assunta , czyli katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, nazywana również Chiesa Madre . Świątynia znajduje się niedaleko Porta Trapani i została wzniesiona w XIV wieku, za panowania króla Sycylii Fryderyka III Aragońskiego. Jej budowę rozpoczęto w 1314 roku , a powstanie kościoła wiązało się z umacnianiem pozycji Erice w średniowieczu.
Kościół wyróżnia się gotycką architekturą, charakterystycznym portalem oraz masywną konstrukcją. Jego kamienna fasada jest dość surowa i pozbawiona nadmiernych ozdób, ale właśnie to nadaje świątyni wyjątkowy charakter. Warto przyjrzeć się wejściu oraz znajdującym się nad nim detalom architektonicznym. Uwagę zwraca również duże rozetowe okno, które stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych elementów fasady. Całość dobrze wpisuje się w średniowieczną zabudowę miasteczka.
Przed katedrą znajduje się niewielki plac , który stanowi dobre miejsce, aby na chwilę się zatrzymać i obejrzeć świątynię z nieco większej odległości. Możemy stąd spokojnie przyjrzeć się jej fasadzie i sąsiadującej z nią dzwonnicy.
Tuż obok znajduje się wolnostojąca dzwonnica, znana jako Torre di Re Federico . Jej wygląd przypomina bardziej wieżę obronną niż typową kościelną dzwonnicę. Jest masywna, ma prostą kamienną konstrukcję i wyraźnie odróżnia się od samej katedry. Nie jest to przypadek, ponieważ w przeszłości pełniła również funkcje związane z obroną miasta. Jej położenie i wygląd przypominają nam, że w średniowieczu granica między budowlami sakralnymi a obronnymi nie zawsze była tak wyraźna.
Warto zatrzymać się tutaj na dłużej i przyjrzeć się całemu zespołowi budowli. Katedra należy do najważniejszych zabytków sakralnych Erice i dobrze pokazuje znaczenie, jakie miasto miało w średniowieczu.
Czy wiesz, że… Erice nazywano miastem stu kościołów? To określenie nie oznacza, że rzeczywiście znajdowało się tu dokładnie sto świątyń. Podkreśla jednak, jak wiele kościołów, klasztorów i kaplic powstało w tak niewielkim miasteczku. Do dziś zachowało się wiele z nich.
Piazza Antonio Zichichi
Dalej kierujemy się w stronę Piazza Antonio Zichichi , jednego z najważniejszych placów w Erice. Możemy spotkać się również z jego starszą nazwą Piazza Umberto I lub Piazza della Loggia. To centralny punkt miasteczka, przy którym znajduje się między innymi ratusz oraz budynki związane z miejską administracją.
Plac jest dobrym miejscem, aby na chwilę zwolnić, odpocząć i przyjrzeć się otaczającej go zabudowie. Nie jest duży, ale ma swój charakter. Wokół zobaczymy kamienne fasady, niewielkie lokale i wąskie uliczki odchodzące w różnych kierunkach. Warto rozejrzeć się dookoła, bo właśnie stąd możemy ruszyć w kolejne części historycznego centrum. Plac pełni również ważną funkcję w życiu mieszkańców. Organizowane są tutaj różnego rodzaju uroczystości, wydarzenia kulturalne i lokalne imprezy , podczas których spokojna na co dzień przestrzeń wypełnia się ludźmi. To także miejsce spotkań i punkt, w którym można na chwilę poczuć codzienne życie Erice, a nie tylko jego turystyczną stronę.
Z Erice wiąże się również ciekawa historia ze świata nauki, o której warto w tym miejscu wspomnieć. Miasteczko jest ważnym ośrodkiem naukowym, a wszystko za sprawą działalności Centrum Kultury Naukowej imienia Ettore Majorany , założonego przez fizyka Antonina Zichichiego . Nazwa placu upamiętnia właśnie tego włoskiego naukowca, który przyczynił się do rozsławienia Erice także w świecie nauki. Dzięki organizowanym tu spotkaniom i konferencjom miasteczko od lat odwiedzają naukowcy z różnych stron świata. To ciekawy kontrast, bo w miejscu o tak długiej historii spotykają się nie tylko miłośnicy zabytków, ale również ludzie zajmujący się najnowszymi odkryciami naukowymi.
Kościół św. Piotra (Chiesa di San Pietro )
W dalszej części spaceru warto zatrzymać się przy Chiesa di San Pietro , czyli kościele św. Piotra w Erice. Świątynia ma średniowieczne korzenie. Została wzniesiona w XIV wieku, około 1365 roku , a w kolejnych stuleciach była kilkukrotnie przebudowywana. Szczególnie duże zmiany przyniósł XVIII wiek, kiedy w 1745 roku przebudowę powierzono architektowi Giovanniemu Biagio Amico . To właśnie wtedy kościół zyskał swój barokowy charakter.
Z zewnątrz uwagę zwraca przede wszystkim kamienny portal wejściowy, ozdobiony dekoracyjnymi elementami i zwieńczony herbem św. Piotra. Warto spojrzeć również ponad ulicę, gdzie znajduje się charakterystyczny kamienny łuk z przejściem łączącym kościół z dawnym klasztorem klarysek . Ten element jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych szczegółów całego zespołu budynków i od razu przypomina o jego klasztornej przeszłości.
Wnętrze świątyni również jest warte uwagi. Ma nietypowy, eliptyczny układ , który wyróżnia ją na tle wielu innych kościołów w Erice. Barokowy wystrój charakteryzuje się jasnymi sztukateriami, dekoracyjnymi detalami oraz kolorową posadzką. W środku znajdują się także marmurowe figury świętych Piotra i Pawła , pochodzące z połowy XVII wieku, a także XVIII-wieczne freski przedstawiające sceny z życia Maryi.
Historia kościoła jest ściśle związana z sąsiadującym z nim klasztorem klarysek. Zakonnice osiedliły się w Erice w XVI wieku, a w 1542 roku oba budynki połączono przejściem nad ulicą. Dzięki temu siostry mogły przechodzić z klasztoru do kościoła bez konieczności wychodzenia na zewnątrz. Dawny klasztor nie pełni już swojej pierwotnej funkcji. Obecnie mieści się w nim Centrum Kultury Naukowej imienia Ettore Majorany , które organizuje spotkania i konferencje naukowe. Warto dodać, że przy kościele znajdują się również sale wystawowe, w których prezentowane są przedmioty związane z historią religijną Erice.
Kościół św. Juliana (Chiesa di San Giuliano )
Kolejnym punktem na naszej trasie jest Chiesa di San Giuliano , czyli kościół św. Juliana. To następna świątynia, którą spotykamy podczas spaceru po historycznym centrum Erice. Przy okazji warto wspomnieć, że miasteczko nazywano miastem stu kościołów . Przydomek ten nie oznacza oczywiście, że znajdowało się tu dokładnie sto świątyń, ale dobrze pokazuje, jak duże znaczenie przez wieki odgrywało życie religijne. Kościoły, kaplice i klasztory powstawały w różnych częściach Erice, a wiele z nich możemy zobaczyć do dziś. Nie musimy oczywiście wchodzić do każdej świątyni, szczególnie jeśli mamy ograniczony czas na zwiedzanie. Warto jednak zwrócić na nie uwagę, chociażby z zewnątrz , ponieważ każda ma swoją historię i nieco inny wygląd.
Początki Chiesa di San Giuliano sięgają okresu panowania Normanów na Sycylii. Przez następne stulecia kościół był kilkakrotnie przebudowywany, a największe zmiany wprowadzono w XVIII wieku. To właśnie wtedy nadano mu wygląd, który w dużej mierze możemy oglądać do dziś.
Kościół wyróżnia się na tle innych świątyń Erice charakterystyczną jasną, lekko różową elewacją . To dość nietypowy widok w miasteczku, gdzie dominują kamienne fasady w naturalnych odcieniach. Warto przyjrzeć się samej bryle budynku, fasadzie oraz detalom architektonicznym. Chiesa di San Giuliano dobrze pokazuje, jak na niewielkim obszarze Erice spotykają się różne style i epoki. Choć nie jest tak okazały jak niektóre większe zabytki sakralne, stanowi ważną część historycznej zabudowy miasteczka.
Kościół św. Karola Boromeusza (Chiesa di San Carlo Borromeo )
Podczas dalszego spaceru docieramy do Chiesa di San Carlo Borromeo , czyli kościoła św. Karola Boromeusza. To następna świątynia, która przypomina o silnych tradycjach religijnych Erice. Jej historia jest ściśle związana z dawnym klasztorem San Carlo, w którym przez lata mieszkały zakonnice. Klasztory odgrywały niegdyś ważną rolę w życiu miasteczka. Były nie tylko miejscami modlitwy, ale również ośrodkami, w których rozwijano różne umiejętności i przekazywano tradycje kolejnym pokoleniom.
Klasztor San Carlo powstał w latach 1612-1617 z inicjatywy miejscowego kapłana, don Gianpietra Maranzano, który przeznaczył swoje środki na utworzenie schronienia dla osieroconych dziewcząt. Opiekę nad placówką sprawowały początkowo kobiety należące do trzeciego zakonu franciszkańskiego. Z czasem kompleks rozrastał się dzięki darowiznom i zapisom testamentowym mieszkańców Erice. Kościół poświęcony św. Karolowi Boromeuszowi powstał w tym samym okresie co klasztor, a w 1744 roku został częściowo przebudowany .
Warto zaznaczyć, że zamknięcie klasztoru w 1970 roku nie oznaczało końca historii całego kompleksu. Dawne pomieszczenia klasztorne przez pewien czas służyły jako siedziba stowarzyszenia kulturalnego La Salerniana, a po gruntownym remoncie otrzymały nowe przeznaczenie. Obecnie mieści się w nich internat dla uczniów szkoły hotelarskiej Istituto Superiore Ignazio e Vincenzo Florio. Sam kościół zachował natomiast funkcję sakralną i po remoncie został ponownie otwarty dla wiernych w latach 90. XX wieku.
Z dawnym klasztorem San Carlo związana jest również historia słynnych genovesi di Erice , czyli tradycyjnych ciastek z kremowym nadzieniem, o których wspominałem już powyżej . To właśnie tutaj narodziła się cukiernicza tradycja, która przetrwała do dziś i stała się jednym z rozpoznawalnych elementów kulinarnego dziedzictwa miasteczka.
Plac św. Dominika (Piazza San Domenico) i kościół św. Dominika
Warto również dotrzeć do Piazza San Domenico , niewielkiego placu, przy którym znajduje się dawny kościół i klasztor dominikanów. To jeden z tych zakątków Erice, które dobrze pokazują kameralny charakter miasteczka. Nie ma tu wielkiego ruchu turystycznego, a zabudowa i niewielka przestrzeń placu pozwalają poczuć atmosferę dawnego sycylijskiego miasteczka.
Historia kompleksu dominikańskiego sięga 1486 roku , kiedy został założony przez ojców kaznodziejów. Przez kolejne stulecia klasztor był ważnym ośrodkiem życia religijnego i kulturalnego Erice. W 1670 roku podniesiono go do rangi przeoratu, co potwierdzało jego rosnące znaczenie. Z czasem budynki były rozbudowywane i przebudowywane, a ostatnie większe prace zakończono w 1858 roku. Klasztor pełnił również funkcję edukacyjną. Do 1962 roku mieściła się w nim szkoła podstawowa, a od 1972 roku jest jedną z siedzib Fundacji Ettore Majorany.
Przy placu znajduje się także Palazzo Majorana , zabytkowy pałac pochodzący z XVIII-XIX wieku. Jest przykładem dawnej rezydencjonalnej zabudowy Erice i przypomina, że obok kościołów oraz klasztorów ważną częścią miasta były również siedziby zamożniejszych rodzin. Warto zwrócić na niego uwagę podczas spaceru po tej części miasteczka.
Kościół św. Franciszka (Chiesa di San Francesco )
W dalszej części naszego spaceru warto zatrzymać się przy Chiesa di San Francesco , czyli kościele św. Franciszka, znanym również jako kościół Niepokalanego Poczęcia. Jego historia sięga XIV wieku i jest ściśle związana z obecnością franciszkanów w Erice. Kościół wraz z przylegającym do niego klasztorem powstał w 1364 roku , a zgodę na jego założenie wydał papież Urban V bullą wystawioną w Awinionie 22 sierpnia 1362 roku. Fundatorem był hrabia Francesco II Ventimiglia , który przekazał zakonnikom teren pod budowę kompleksu.
W kolejnych stuleciach klasztor był rozbudowywany i modernizowany. Szczególnie dużo zmian przeprowadzono od XVII wieku, kiedy powiększono zabudowania i nadano im nowy wygląd. W 1631 roku wzniesiono charakterystyczną dzwonnicę , dla której franciszkanie zamówili ogromny dzwon ważący około 2500 kilogramów. Był to największy dzwon w całym Erice. Co ciekawe, zakonnicy sfinansowali jego zakup z oszczędności poczynionych na własnym wyżywieniu i ubraniach.
Dalsze losy kompleksu nie były już tak pomyślne. W 1927 roku kościół zamknięto dla wiernych , ponieważ doszło do nagłego zawalenia się głównej nawy. Wcześniej, od 1911 roku, zabudowania klasztorne wykorzystywano jako szpital miejski. Po pracach remontowych prowadzonych w latach 70. XX wieku kompleks otrzymał nowe przeznaczenie. Od 1975 roku mieści się tu jedna z siedzib Fundacji Ettore Majorany , zajmującej się działalnością naukową i kulturalną.
Kościół św. Jana Chrzciciela (Chiesa di San Giovanni Battista )
Powoli zbliżamy się do jednej z najciekawszych części Erice, czyli okolic ogrodów Balio. Zanim jednak do nich dotrzemy, warto zatrzymać się przy Chiesa di San Giovanni Battista , czyli kościele św. Jana Chrzciciela. To ostatnia świątynia na naszej trasie zwiedzania historycznego centrum, ale zdecydowanie nie warto jej pomijać.
Kościół należy do najstarszych w Erice. Jego początki prawdopodobnie sięgają XII wieku, choć pierwsze potwierdzone wzmianki o świątyni pochodzą z 1339 roku . Przez kolejne stulecia budynek był wielokrotnie przebudowywany i powiększany. Szczególnie duże zmiany przeprowadzono w XVII wieku, kiedy powstała charakterystyczna kopuła, będąca dziś jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów kościoła. Warto zwrócić uwagę również na gotycki portal z XIV wieku, ozdobiony charakterystycznymi motywami geometrycznymi.
Wnętrze świątyni kryje cenne przykłady sycylijskiej rzeźby renesansowej. Możemy tu zobaczyć między innymi marmurową figurę św. Jana Chrzciciela , wykonaną przez Antonia Gaginiego w 1539 roku, oraz rzeźbę św. Jana Ewangelisty autorstwa Antonella Gaginiego z 1531 roku. Warto zwrócić uwagę także na grupę rzeźbiarską przedstawiającą Nawiedzenie św. Elżbiety, wykonaną w 1497 roku przez Gabriele di Battistę. W kościele znajdują się również fragmenty średniowiecznych fresków przeniesionych z dawnej skalnej świątyni Santa Maria Maddalena.
Warto wiedzieć, że kościół nie pełni już typowej funkcji sakralnej. Obecnie wykorzystywany jest jako audytorium , a zgromadzone w nim dzieła sztuki można oglądać w ramach muzealnego szlaku, czyli rozproszonego Muzeum Erice. Nie jest to jednak odrębne muzeum działające wyłącznie w murach tej świątyni. Obejmuje kilka kościołów i obiektów sakralnych w całym miasteczku, w których zachowano cenne zabytki w ich historycznym otoczeniu.
To dobre miejsce na zakończenie spaceru śladami najważniejszych kościołów Erice. Przed nami już okolice ogrodów Balio, z których możemy podziwiać jedne z najładniejszych widoków na sycylijskie wybrzeże.
Ogrody Balio, Giardino del Balio
Jednym z przyjemniejszych miejsc, do których docieramy podczas zwiedzania Erice, są Giardini del Balio , czyli ogrody Balio. Znajdują się tuż obok zamku Castello di Venere i stanowią miłą odmianę po spacerze wąskimi, kamiennymi uliczkami. Możemy na chwilę usiąść na ławce, przejść się alejkami i odpocząć w cieniu drzew.
Ogrody powstały w XIX wieku z inicjatywy hrabiego Agostina Pepoliego, który przyczynił się także do odnowienia pobliskiego zamku. Urządzono je w stylu angielskim, dlatego znajdziemy tu sporo zieleni, drzewa, krzewy i alejki zachęcające do spacerowania. Sama nazwa Balio nawiązuje do dawnego urzędnika normandzkiego, nazywanego bajulo , który sprawował władzę administracyjną i sądowniczą w Erice. W tej części miasteczka znajdowała się kiedyś jego siedziba.
Największą atrakcją ogrodów są jednak widoki. Pomiędzy drzewami otwierają się piękne panoramy na Trapani, okoliczne wybrzeże i Wyspy Egadzkie . Przy dobrej pogodzie można zobaczyć naprawdę daleko i dopiero z tej perspektywy w pełni docenić położenie Erice. Warto więc nie ograniczać się do szybkiego przejścia główną alejką, ale zajrzeć również w boczne ścieżki i zatrzymać się przy punktach widokowych. Myślę, że to jedno z tych miejsc, w których warto po prostu na chwilę zwolnić i nacieszyć się widokami.
Punkt widokowy w ogrodach Balio
Jak wspominałem już wcześniej, w ogrodach Balio znajduje się kilka miejsc, z których możemy podziwiać okolicę. Warto zatrzymać się przy jednym z głównych punktów widokowych , ponieważ rozciąga się stąd szeroka panorama zachodniej części Sycylii. Z wysokości ponad 700 metrów zobaczymy Trapani, charakterystyczną linię wybrzeża, rozległe saliny oraz błękitne wody Morza Śródziemnego.
Przy dobrej pogodzie na horyzoncie wyraźnie rysują się również Wyspy Egadzkie. Widok jest naprawdę rozległy i warto poświęcić chwilę, aby spokojnie przyjrzeć się okolicy. Nie zapomnijmy również o aparacie fotograficznym, bo to doskonałe miejsce na kilka pamiątkowych zdjęć z Erice.
Wieże Balio, Torri del Balio
Spacerując po ogrodach Balio, z pewnością zwrócimy uwagę na charakterystyczne Torri del Balio , czyli wieże Balio. Znajdują się tuż obok zamku Castello di Venere i są z nim historycznie związane. Ich historia sięga czasów normańskich, kiedy w tej części Erice znajdowała się siedziba urzędnika nazywanego bajulo . Sprawował on władzę w imieniu króla, zajmując się między innymi administracją i sądownictwem. Wieże były częścią zabudowań związanych z jego siedzibą i pełniły również funkcje obronne.
Dzisiaj możemy podziwiać ich kamienną konstrukcję i charakterystyczny średniowieczny wygląd. Wieże nie są udostępnione do zwiedzania od wewnątrz , możemy je więc obejrzeć jedynie z zewnątrz. Warto jednak podejść bliżej, przyjrzeć się ich architekturze i zrobić kilka zdjęć. W połączeniu z pobliskim zamkiem i otaczającą zielenią tworzą ciekawy zakątek Erice, który przypomina o dawnej historii i obronnym znaczeniu miasta.
Czy wiesz, że… W Erice można spotkać ślady różnych cywilizacji? W architekturze i zabytkach miasta widać wpływy wielu kultur. Erice rozwijało się pod rządami Elymów, Fenicjan, Kartagińczyków, Rzymian, Arabów, Normanów i Hiszpanów. Każda z tych cywilizacji pozostawiła po sobie ślady, które do dziś możemy odnaleźć podczas spaceru.
Torretta Pepoli
Niedaleko ogrodów i wież Balio znajduje się kolejna charakterystyczna budowla, czyli Torretta Pepoli . Jest to niewielki zameczek wzniesiony na skalistym zboczu, który swoim wyglądem przypomina romantyczną wieżę z dawnych opowieści. Już z daleka zwraca uwagę nietypową bryłą, kamiennymi murami i wieżyczkami, które nadają mu nieco bajkowy wygląd.
Budowla powstała w latach 1872-1880 z inicjatywy hrabiego Agostina Sieriego Pepoliego , znanego kolekcjonera, miłośnika sztuki i mecenasa kultury. Nie była to jednak średniowieczna warownia, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Hrabia zaprojektował ją jako miejsce odpoczynku, pracy i spokojnych przemyśleń. Chętnie przyjmował tutaj również gości ze świata nauki, literatury i sztuki. Wśród odwiedzających znaleźli się między innymi pisarz Ugo Antonio Amico, muzykolog Alberto Favara i archeolog Antonino Salinas. Architektura budowli łączy inspiracje stylem mauretańskim, średniowiecznymi zamkami i lokalnym budownictwem sycylijskim.
Torretta Pepoli można zwiedzać również od środka. Po zakończonym w 2014 roku remoncie urządzono tutaj multimedialną ekspozycję, która opowiada o historii, kulturze, legendach i tradycjach Erice. Wystawa ma ciekawą formę, ponieważ narratorem jest sam hrabia Pepoli, którego głos prowadzi nas przez kolejne opowieści. Obecnie budynek pełni również funkcję Obserwatorium Pokoju i Latarni Morza Śródziemnego .
Jeśli chcemy zobaczyć Torretta Pepoli z bliska, możemy zejść do niej ścieżką od strony ogrodów Balio, kierując się w stronę Piazza San Giovanni . Warto pamiętać, że budowla znajduje się nieco niżej niż ogrody, dlatego czeka nas krótkie zejście. Zwiedzanie wnętrza jest biletowane, a godziny otwarcia zależą od pory roku. Aktualne informacje najlepiej sprawdzić przed wizytą na stronie obiektu.
Zamek Wenus, Castello di Venere
Naszą wędrówkę po najważniejszych atrakcjach Erice kończymy przy Castello di Venere , czyli Zamku Wenus. To jeden z najbardziej znanych zabytków miasteczka, położony na skalistym wzniesieniu, na wysokości około 750 metrów nad poziomem morza. Już samo jego położenie robi wrażenie, a z okolic zamku rozciągają się rozległe widoki na zachodnią część Sycylii.
Historia tego miejsca jest znacznie starsza niż sam zamek. Zanim pojawili się tutaj Normanowie, znajdowało się na tym wzgórzu jedno z najważniejszych sanktuariów starożytnego świata śródziemnomorskiego. Początkowo czczono tu fenicką boginię Astarte , którą Grecy utożsamiali z Afrodytą, a Rzymianie z Wenus. Szczególną sławę zdobył kult Wenus Erycyńskiej , do której przybywali pielgrzymi i żeglarze z różnych stron basenu Morza Śródziemnego. Co ciekawe, sanktuarium było tak znane, że kult bogini dotarł również do Rzymu, gdzie wzniesiono jej poświęcone świątynie. Według przekazów na szczycie góry rozpalano nocą wielkie ognisko, które pomagało żeglarzom odnaleźć drogę na morzu.
Obecny zamek powstał w czasach normańskich, prawdopodobnie w XI-XII wieku , na pozostałościach dawnego sanktuarium. Podczas budowy wykorzystano również fragmenty starszych budowli, dlatego w murach warowni można doszukiwać się śladów znacznie wcześniejszej historii tego miejsca. Zamek miał przede wszystkim znaczenie obronne i był ważnym punktem kontroli nad okolicą. Znajdowały się tu również pomieszczenia administracyjne i więzienne. Dawniej zespół obronny był połączony z wieżami Balio za pomocą mostu zwodzonego. Do dziś możemy zobaczyć między innymi fragmenty murów, średniowieczny portal wejściowy ze stemplem Karola V oraz charakterystyczne okno z kamiennymi podziałami.
Castello di Venere można zwiedzać od środka. Po pracach renowacyjnych i porządkowych obiekt ponownie otwarto dla turystów w sierpniu 2025 roku . Podczas zwiedzania można zobaczyć pozostałości dawnego sanktuarium, fragmenty rzymskich i średniowiecznych konstrukcji oraz elementy dawnej twierdzy. Na terenie obiektu przygotowano również ekspozycję przybliżającą historię tego miejsca. Warto zarezerwować sobie trochę czasu, ponieważ nie jest to wyłącznie spacer po murach zamku, ale również okazja do poznania kilku warstw historii Erice.
Nam niestety zabrakło czasu, aby wejść do środka i dokładniej poznać to miejsce. Obejrzeliśmy zamek z zewnątrz, podziwiając jego położenie i panoramę okolicy. Przy dobrej pogodzie można stąd zobaczyć Trapani, rozległe saliny, wybrzeże oraz Wyspy Egadzkie. Jeśli będziecie planować wizytę w Erice, polecam uwzględnić zwiedzanie zamku w swoim planie. Myślę, że warto przeznaczyć na nie dodatkową godzinę, aby nie musieć rezygnować z poznania tak ważnego zabytku.
Informacje praktyczne: wstęp do zamku jest płatny. Podane godziny otwarcia zależą od pory roku: od kwietnia do czerwca 10:00-18:00, w lipcu i sierpniu 10:00-19:00, a w październiku 10:00-18:00. W okresie od listopada do marca w dni powszednie zwiedzanie wymaga wcześniejszej rezerwacji telefonicznej, natomiast w soboty i święta obiekt jest dostępny w godzinach 10:00-16:00. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje, ponieważ godziny mogą ulegać zmianom.