Odwiedź Muzeum Śląskie w Katowicach, urządzone na terenie dawnej kopalni. Poznaj historię Śląska, zobacz wyjątkowe dzieła sztuki i sprawdź, co warto zobaczyć oraz jak zaplanować zwiedzanie. Zajrzyj pod ziemię, odkryj niezwykłe wystawy i zobacz dawną kopalnię z zupełnie innej strony. Podpowiadamy, co warto zobaczyć i ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie.
Muzeum Śląskie w sercu katowickiej Strefy Kultury Muzeum Śląskie w Katowicach to miejsce, w którym historia Śląska spotyka się ze sztuką, a dawna kopalnia została zamieniona w nowoczesną przestrzeń muzealną. Nie jest to jednak typowe muzeum, w którym kolejne sale znajdują się w jednym zabytkowym budynku. Tutaj sporą część ekspozycji ukryto około 14 metrów pod ziemią , a na powierzchni zachowano zabudowania dawnej kopalni „Katowice”.
Muzeum znajduje się przy ulicy Tadeusza Dobrowolskiego 1 w Katowicach , na terenie dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, w samym sercu katowickiej Strefy Kultury. W pobliżu znajdują się między innymi Spodek, NOSPR i Międzynarodowe Centrum Kongresowe , dlatego zwiedzanie muzeum można połączyć ze spacerem po tej części Katowic.
Brama kopalni Katowice
Czy wiesz, że… Główną część kompleksu Muzeum Śląskiego stanowi siedmiokondygnacyjny budynek, którego znaczna część została ukryta pod ziemią. To właśnie tam, około 14 metrów pod powierzchnią terenu, znajdują się najważniejsze przestrzenie wystawiennicze.
Muzeum Śląskie i dawna kopalnia Katowice Nowa siedziba Muzeum Śląskiego powstała na terenie byłej kopalni „Katowice”. I właśnie połączenie starego z nowym jest tutaj jednym z ciekawszych elementów. Z jednej strony mamy zabytkowe budynki pokopalniane , stalowe konstrukcje i charakterystyczną wieżę szybu, a z drugiej nowoczesne, szklane bryły wystające z ziemi.
Projekt nowej siedziby przygotowała austriacka pracownia Riegler Riewe Architekten . Pomysł był dość nietypowy, ponieważ główną część muzeum umieszczono pod powierzchnią ziemi. Na zewnątrz widać przede wszystkim szklane konstrukcje, które pełnią również funkcję świetlików i doprowadzają światło dzienne do podziemnych sal. Dzięki temu podczas zwiedzania nie mamy wrażenia przebywania w całkowicie zamkniętej przestrzeni.
Nowa siedziba Muzeum Śląskiego została otwarta dla zwiedzających w czerwcu 2015 roku. Wykorzystanie terenu dawnej kopalni sprawiło, że muzeum stało się jednym z ciekawszych przykładów rewitalizacji terenów poprzemysłowych w Katowicach. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów całego kompleksu jest 40-metrowa wieża wyciągowa szybu Warszawa II , zbudowana w 1924 roku. W ramach rewitalizacji została przystosowana do funkcji punktu widokowego. Z góry można zobaczyć nie tylko teren muzeum, ale również panoramę Katowic.
Warto więc nie ograniczać zwiedzania wyłącznie do podziemnych galerii. Sam teren dawnej kopalni jest ciekawym miejscem na spacer. Zachowane zabudowania przypominają o tym, czym wcześniej było to miejsce i dobrze pokazują, jak bardzo zmieniła się ta część Katowic.
Historia Muzeum Śląskiego Historia Muzeum Śląskiego zaczęła się znacznie wcześniej niż obecna siedziba przy ulicy Tadeusza Dobrowolskiego. Muzeum Śląskie zostało oficjalnie powołane 23 stycznia 1929 roku uchwałą Sejmu Śląskiego. Pierwszym dyrektorem został Tadeusz Dobrowolski, który rozpoczął tworzenie kolekcji obejmującej między innymi sztukę, rzemiosło artystyczne, stroje ludowe oraz sztukę sakralną. Pierwsze wystawy udostępniono już w maju 1929 roku w gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego.
W kolejnych latach rozpoczęto przygotowania do budowy własnej siedziby. Projekt gmachu przygotował architekt Karol Schayer . Budynek był gotowy w 1939 roku i należał do najnowocześniejszych tego typu obiektów w ówczesnej Polsce. Niestety muzeum nie zdążyło rozpocząć działalności w nowej siedzibie. Wybuch II wojny światowej przekreślił te plany, a w czasie okupacji niemieckiej budynek został rozebrany. Część zbiorów udało się jednak uratować.
Adam Myjak „Sen” 1984 r. – Poziom -2 Cienie wojny, tragedia górnośląska – Poziom -4
Po wojnie historia muzeum na długie lata została przerwana. Dopiero w 1984 roku nastąpiła restytucja Muzeum Śląskiego . Placówka otrzymała tymczasową siedzibę przy alei Wojciecha Korfantego 3, gdzie stopniowo odtwarzano kolekcję i działalność wystawienniczą. W 1988 roku do Katowic powróciła część przedwojennych zbiorów przechowywanych wcześniej w Bytomiu, w tym cenna kolekcja polskiego malarstwa. Kolejny ważny etap rozpoczął się już w XXI wieku. W 2006 roku ogłoszono międzynarodowy konkurs na projekt nowej siedziby muzeum. Rok później zwyciężyła koncepcja austriackiej pracowni z Grazu. Budowa ruszyła w 2011 roku, a nowa siedziba została udostępniona zwiedzającym 26 czerwca 2015 roku .
Dzisiaj Muzeum Śląskie jest więc kolejnym rozdziałem długiej historii tej instytucji, ale jednocześnie częścią historii przemysłowego Śląska. Dawna kopalnia nie zniknęła całkowicie. Jej zabudowania zostały wykorzystane i dostały nowe życie.
Czy wiesz, że… Muzeum Śląskie od lat rozwija ofertę dla osób niewidomych i niedowidzących? Już w 2012 roku działała tu nagrodzona trasa „Sztuka przez dotyk” , umożliwiająca poznawanie wybranych dzieł poprzez dotyk. Muzeum prowadzi również liczne projekty edukacyjne, warsztaty i wydarzenia artystyczne.
Co zmieniło się od czasu mojego wpisu? Kiedy pisałem ten artykuł w 2017 roku, opisywałem między innymi Galerię sztuki polskiej po 1945 roku oraz Laboratorium przestrzeni teatralnych – przeszłość w teraźniejszości . Były to wtedy wystawy stałe. Obecnie tego układu już nie ma, dlatego nie zostawiam tych opisów jako aktualnych informacji.
Muzeum zmieniło swoją ofertę i sposób prezentowania części zbiorów. Pojawił się między innymi Magazyn Studyjny w dawnej łaźni Gwarek , a podstawą obecnej ekspozycji stałej w budynku głównym są cztery główne galerie: sztuki polskiej 1800-1945, plastyki nieprofesjonalnej, śląskiej sztuki sakralnej oraz wystawa historyczna „Światło historii”. Samo miejsce również zmieniło się od czasu mojej pierwszej wizyty. Dawna kopalnia nadal jest najważniejszym elementem tego założenia, ale kolejne zabytkowe budynki są stopniowo adaptowane i otrzymują nowe funkcje.
Muzeum Śląskie nie jest więc miejscem, które odwiedza się wyłącznie dla jednej wystawy. To połączenie historii regionu, polskiej sztuki, przemysłowego dziedzictwa Śląska i współczesnej architektury . Można tutaj spędzić kilka godzin i za każdym razem znaleźć coś, czego wcześniej nie zauważyliśmy.
Ja podczas swojej wizyty spędziłem tutaj około trzech godzin i już wtedy uważałem, że warto było przyjechać. Dzisiaj, po zmianach w ekspozycjach i udostępnieniu kolejnych przestrzeni, powodów do odwiedzenia muzeum jest jeszcze więcej. Co niebawem uczynię.
Wystawy stałe Muzeum Śląskiego Jak już wyżej pisałem, obecna oferta muzeum różni się od tej, którą można było zobaczyć kilka lat temu. Niektóre wystawy z mojego pierwotnego wpisu z 2017 roku zostały zastąpione nowymi ekspozycjami. Aktualnie warto zwrócić uwagę przede wszystkim na Galerię polskiej sztuki nowoczesnej 1800-1945, Galerię plastyki nieprofesjonalnej, Galerię śląskiej sztuki sakralnej, „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów” oraz Magazyn Studyjny .
Galeria polskiej sztuki nowoczesnej 1800-1945 Galeria znajduje się na poziomie -2 i prezentuje malarstwo oraz rzeźbę polskich artystów od początku XIX wieku do 1945 roku. Jest to jedna z tych części muzeum, przy której warto zatrzymać się na dłużej.
Zobaczymy tutaj dzieła między innymi Jana Matejki, Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Chełmońskiego, Aleksandra Gierymskiego, Jacka Malczewskiego, Józefa Pankiewicza, Leona Wyczółkowskiego, Olgi Boznańskiej, Władysława Podkowińskiego czy Stanisława Ignacego Witkiewicza . Kolekcja pokazuje różne kierunki i zmiany zachodzące w polskiej sztuce w XIX i pierwszej połowie XX wieku.
Ekspozycja nie ogranicza się więc tylko do najbardziej znanych nazwisk. Możemy prześledzić między innymi klasycyzm, romantyzm, realizm, impresjonizm, symbolizm, secesję czy awangardę. Jest tutaj sporo obrazów, przy których można zatrzymać się na dłużej.
W 2026 roku warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Od 31 marca 2026 roku w katowickiej galerii prezentowana jest słynna „Pomarańczarka” Aleksandra Gierymskiego , wypożyczona z Muzeum Narodowego w Warszawie.
Galeria sztuki polskiej 1800-1945 r. Galeria sztuki polskiej po 1945 r. Galeria plastyki nieprofesjonalnej Narodziny czerwonej gwiazdy – Karol Marks Galeria poziomu drugiego
Czy wiesz, że… Muzeum Śląskie posiada bogate i różnorodne zbiory, obejmujące między innymi dzieła sztuki, zabytki archeologiczne, obiekty etnograficzne, pamiątki związane z historią regionu, fotografię, sztukę nieprofesjonalną oraz zabytki techniki. Zbiory muzeum są stale powiększane i opracowywane.
Galeria plastyki nieprofesjonalnej Ta wystawa jest zupełnie inna od klasycznej galerii malarstwa. Zgromadzono tutaj prace artystów, którzy często nie mieli formalnego wykształcenia artystycznego, a tworzyli z potrzeby pokazania własnego świata.
Szczególne miejsce zajmują artyści związani z Górnym Śląskiem. W ich pracach pojawiają się kopalnie, górnicy, domy, rodzina, sąsiedzi, codzienne życie i charakterystyczny śląski krajobraz . To właśnie tutaj można zobaczyć Śląsk przedstawiony oczami ludzi, którzy sami go tworzyli i byli jego częścią. Nie jest to tylko opowieść o kopalniach i ciężkiej pracy. Obok świata „pod ziemią” pojawia się również życie na powierzchni, dom, rodzina, religia i zwykła codzienność.
Dla mnie jest to jedna z ciekawszych ekspozycji, szczególnie jeśli chcemy zobaczyć Śląsk nie tylko przez pryzmat wielkiej historii, ale również oczami jego mieszkańców.
Galeria śląskiej sztuki sakralnej Galeria znajduje się na poziomie -4 . Zgromadzono tutaj dzieła związane z religijną historią Górnego Śląska, przede wszystkim rzeźby, obrazy i elementy wyposażenia świątyń pochodzące od średniowiecza po epokę nowożytną.
Część eksponatów stanowiła kiedyś wyposażenie śląskich kościołów, również tych drewnianych, które nie zachowały się do naszych czasów. Dzięki temu wystawa pokazuje nie tylko samą sztukę, ale również fragment dawnego wyposażenia świątyń.
Co ciekawe, nie wszystkie dzieła powstały bezpośrednio na Śląsku. Wśród nich znajdują się również prace wykonane w ważnych ośrodkach artystycznych, między innymi w Krakowie, Wrocławiu czy Pradze. Pokazuje to, jak silne były związki artystyczne Górnego Śląska z innymi częściami Europy.
Najdawniejsze dzieje śląska Łaźnia kopalni Rozwój przemysłu Powojenne uliczki Katowic Powojenne uliczki Katowic II Wojna Światowa Kuchnia w familoku Lata 70-te Mieszkania z wielkiej płyty – czasy komunizmu Strajk w kopalni Czasy Solidarności Wystawa prezentująca dokonania teatru Galeria poziomu czwartego
Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów To właśnie tutaj najlepiej poznajemy historię regionu. Wystawa znajduje się na poziomie -4 i prowadzi przez dzieje Górnego Śląska od najdawniejszych czasów aż do końca PRL. Zwiedzanie rozpoczynamy symbolicznie od wejścia do kopalni. Dalej poznajemy kolejne etapy historii regionu, jego rozwój gospodarczy i przemysłowy, powstawanie miast, zmiany polityczne i społeczne oraz wydarzenia XX wieku.
Pojawiają się między innymi tematy związane z I wojną światową, plebiscytem, powstaniami śląskimi, okresem międzywojennym, II wojną światową, tragedią górnośląską, czasami komunizmu, „Solidarnością”, stanem wojennym i schyłkiem PRL-u .
Wystawa nie jest zwykłym szeregiem gablot z opisami. Historia została przedstawiona przy pomocy scenografii, multimediów, fotografii i licznych przedmiotów związanych z życiem mieszkańców regionu. Dzięki temu łatwiej wyobrazić sobie, jak wyglądał Śląsk w poszczególnych okresach. Dla osób, które pamiętają lata 70. czy 80., część ekspozycji może być również podróżą do własnego dzieciństwa. Niektóre przedmioty i elementy wystroju bardzo szybko przywołują wspomnienia.
Magazyn Studyjny To jedna z najnowszych atrakcji Muzeum Śląskiego. W 2026 roku dawna łaźnia „Gwarek” została po remoncie przystosowana do funkcji magazynu studyjnego , który jednocześnie został udostępniony zwiedzającym. Pomysł jest ciekawy, ponieważ zamiast oglądać pojedyncze eksponaty w tradycyjnych gablotach, można wejść do przestrzeni, w której przechowywane są większe obiekty z muzealnej kolekcji techniki.
Na czterech kondygnacjach zgromadzono między innymi maszyny przemysłowe, urządzenia techniczne, zabytkowe maszyny drukarskie, militaria oraz samochody . Wśród eksponatów znajdują się między innymi dwa Fiata 126p oraz niemiecka armata przeciwlotnicza Flak 88 mm. Jest to więc miejsce szczególnie interesujące dla osób, które lubią technikę i przemysłową historię Śląska.
Ciekawostki i tradycje śląskie Śląsk to nie tylko kopalnie, przemysł i charakterystyczna śląska gwara. To również wiele zwyczajów i tradycji, które przez lata przekazywano z pokolenia na pokolenie. Część z nich jest nadal żywa i można się z nią spotkać również dzisiaj. Poniżej przedstawiam tylko wybrane ciekawostki i tradycje śląskie , ponieważ jest ich znacznie więcej i trudno byłoby wymienić je wszystkie.
Tyta – na Śląsku pierwszy dzień w szkole od ponad 100 lat kojarzy się z tytą , czyli dużym papierowym rogiem wypełnionym słodyczami. Zwyczaj ten przywędrował na Śląsk z terenów niemieckich i sięga XIX wieku. Tyta, nazywana również rogiem obfitości , miała osłodzić dziecku trudny moment rozpoczęcia nauki i wejścia w nowe środowisko. Tradycyjnie pierwszoklasista zabiera tytę ze sobą do szkoły podczas rozpoczęcia roku. Co ciekawe, zgodnie ze zwyczajem nie powinien otwierać jej od razu. Słodka zawartość czeka na niego dopiero po powrocie do domu.
Wodzionka – to jedna z najprostszych i najbardziej charakterystycznych śląskich potraw. Dawniej przygotowywano ją przede wszystkim wtedy, gdy w domu nie było wielu produktów, a także w dni postne. Podstawą były czerstwy chleb, wrzątek, czosnek, sól i odrobina masła . Dzisiaj może wydawać się daniem bardzo skromnym, ale właśnie w prostocie tkwi jej charakter. Wodzionka była tania, szybka do przygotowania i dobrze rozgrzewała. Przez lata przypisywano jej również właściwości pomagające przy przeziębieniu. Choć trudno ją porównywać popularnością z kluskami śląskimi, roladą czy modrą kapustą, dla wielu mieszkańców regionu pozostaje smakiem przypominającym dawne śląskie domy.
Zupa Wodzionka
Śląska gra liczbowa Karolinka – była śląską grą liczbową, która pojawiła się w 1956 roku i szybko zdobyła dużą popularność. Dla mieszkańców regionu była odpowiednikiem gier liczbowych znanych w innych częściach Polski. Z Karolinką związany był między innymi ówczesny wojewoda śląski Jerzy Ziętek , który należał do jej największych propagatorów. Gra miała również nietypowe nagrody. Oprócz pieniędzy można było otrzymać między innymi działkę budowlaną oraz materiały potrzebne do budowy domu . Karolinka przez lata była bardzo popularna na Śląsku, jednak ostatecznie nie wytrzymała konkurencji z ogólnopolskimi grami liczbowymi. Została zlikwidowana w 1990 roku.
Most cudów w Mysłowicach – to ciekawostka związana ze śląską gwarą i sposobem mówienia o jeździe na rowerze. „Cud” polega na tym, że z jednej strony można wjechać na most „na rowerze” , a z drugiej zjechać już „na kole” . Skąd ta różnica? W śląskiej gwarze często mówi się „na kole” , podczas gdy w języku ogólnopolskim znacznie częściej używamy określenia „na rowerze”. Niewielki most stał się więc pretekstem do pokazania jednej z charakterystycznych różnic językowych Śląska.
Śląski kołocz – j edną z najbardziej znanych śląskich tradycji związanych z weselem jest kołocz . Przyszła para młoda przygotowuje ciasto, którym obdarowuje rodzinę, znajomych i sąsiadów, którzy nie będą uczestniczyć w weselu. Kołocz może mieć różne nadzienia. Najczęściej spotkamy sernik, makowiec lub jabłecznik na drożdżowym cieście . Dawniej ważny był nie tylko sam wypiek, ale również sposób jego przekazania. Ciasto było starannie pakowane, a dołączano do niego bilecik z krótkim wierszykiem. Jednym z tradycyjnych tekstów jest: „Aby nasi goście w pamięci nas mieli, młoda para od serca kołoczem się dzieli.” Zwyczaj dzielenia się kołoczem jest nadal obecny na Śląsku i pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych elementów śląskiej tradycji weselnej.
Śląski kołocz
Informacje praktyczne
Strona internetowa: zobacz Muzeum Śląskie znajduje się w Katowicach przy ul. Tadeusza Dobrowolskiego 1 , na terenie dawnej kopalni „Katowice”. Muzeum położone jest w Strefie Kultury, niedaleko Spodka, NOSPR i Międzynarodowego Centrum Kongresowego.Godziny otwarcia: muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-20:00 . W poniedziałki jest zamknięte. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne komunikaty, ponieważ poszczególne wystawy lub budynki mogą być czasowo wyłączone ze zwiedzania.Bilety: w 2026 roku bilet na wszystkie wystawy stałe i czasowe kosztuje 29 zł normalny i 19 zł ulgowy . Bilet rodzinny kosztuje 69 zł , a przy grupach liczących co najmniej 10 osób obowiązuje cena 19 zł normalny i 15 zł ulgowy . Samo zwiedzanie wystaw czasowych kosztuje 16 zł normalny i 11 zł ulgowy . Wtorek jest dniem bezpłatnego wstępu dla wszystkich zwiedzających. Bezpłatny wstęp dotyczy również osób należących do określonych grup uprawnionych do zwolnienia z opłat, między innymi dzieci do 7 lat.Wieża widokowa: na terenie muzeum można również wejść na taras widokowy dawnego szybu „Warszawa II” , znajdujący się około 40 metrów nad ziemią . Bilet na wieżę kosztuje 7 zł normalny i 5 zł ulgowy . Wejście na wieżę jest jednak uzależnione od jej dostępności oraz warunków pogodowych. Przy deszczu, burzy czy silnym wietrze taras może zostać zamknięty.Parking: przy muzeum znajdują się dwa parkingi. Parking naziemny ma 120 miejsc, a podziemny 220 miejsc . Pierwsze 3 godziny parkowania są bezpłatne , a każda kolejna godzina kosztuje 5 zł . Opłatę można zapłacić zarówno kartą, jak i gotówką . Na parking podziemny mogą wjeżdżać samochody o wysokości do 2 metrów i bez instalacji LPG. Na oba parkingi wjeżdża się od strony ul. Tadeusza Dobrowolskiego .Płatność: w kasach muzeum można płacić kartą oraz gotówką w złotówkach . Muzeum zachęca również do zakupu biletów przez internet i korzystania z płatności bezgotówkowych.Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Oficjalnie muzeum podaje średni czas zwiedzania wystaw na 2,5-3,5 godziny . Moim zdaniem warto jednak zarezerwować sobie około 4 godzin , szczególnie jeśli chcecie spokojnie obejrzeć wystawy, przejść się po terenie dawnej kopalni i wejść na wieżę widokową. Jeśli interesuje Was przede wszystkim historia Śląska i malarstwo, trzy godziny powinny wystarczyć, ale przy dokładniejszym zwiedzaniu łatwo spędzić tutaj pół dnia.Warto wiedzieć: od 17 marca 2026 roku ponownie można zwiedzać wystawy w budynku głównym , w tym Galerię polskiej sztuki nowoczesnej 1800-1945, Galerię plastyki nieprofesjonalnej, Galerię śląskiej sztuki sakralnej oraz wystawę „Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów”.Fotografowanie: w muzeum można robić zdjęcia na własny użytek , również w przestrzeniach wystawowych. Nie wolno jednak korzystać z lampy błyskowej, dodatkowego oświetlenia ani statywu . Przy niektórych eksponatach mogą obowiązywać dodatkowe ograniczenia, dlatego warto zwracać uwagę na oznaczenia przy wystawach.Na terenie muzeum działa również bistro i kawiarnia Moodro , znajdujące się na poziomie 0 w budynku administracyjnym. Można tutaj zrobić przerwę po zwiedzaniu i coś zjeść.
