Cypr to wyspa pełna kontrastów, gdzie starożytne zabytki, górskie wioski i klasztory spotykają się z pięknymi plażami oraz popularnymi kurortami. To miejsce, w którym podczas jednej podróży można zobaczyć zarówno pozostałości dawnych cywilizacji, jak i zupełnie współczesne, turystyczne oblicze wyspy. Warto również zajrzeć do podzielonej Nikozji, odwiedzić Pafos i wybrać się w góry Troodos, aby poznać Cypr z nieco innej strony.
Cypr na styku trzech kontynentów – położenieCypr, choć leży w Europie, tak naprawdę jest wyspą na uboczu , oddaloną od głównych kontynentów bardziej niż mogłoby się wydawać. Do najbliższego lądu, czyli Turcji, jest zaledwie 70 km , ale już do kontynentalnej Europy droga jest znacznie dłuższa, bo aż około 800 km . Od wybrzeży Afryki, a dokładniej Egiptu, dzieli go z kolei jakieś 380 km morza. To właśnie to położenie, na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki, sprawiło że przez wieki wyspa była łakomym kąskiem dla wielu imperiów i kultur, o czym świadczy jej burzliwa historia.
Cypr i legenda o Afrodycie Cypr jest trzecią co do wielkości wyspą na Morzu Śródziemnym . Legenda mówi, że tutaj miała z morskiej piany wyłonić się najpiękniejsza z bogiń, bogini miłości Afrodyta. Aby odpocząć od trudów życia na Olimpie, Afrodyta przybywała na wyspę swoich narodzin. Miała tu swą świątynię, którą ufundował Pafos, syn Pigmaliona, króla Cypru. Pigmalion stworzył posąg kobiety, w którym się zakochał. Afrodyta ożywiła go i w ten sposób narodziła się Galatea, królowa wyspy. Do dzisiaj na Cyprze przypomina się o bogini, jej święto tradycyjnie obchodzone jest wiosną.
Trochę historii Narodziny Cypru szacuje się na około 8000 r. p.n.e. , wyspa wyłoniła się z morza w wyniku erupcji wulkanu. Leży w północno-wschodniej części Morza Śródziemnego i zajmuje 9 tys. km² . Cypr jest bogactwem kultur, które pozostawili tu przez wieki Grecy, Fenicjanie, Arabowie, krzyżowcy, Wenecjanie, Turcy i Anglicy, a w VI w. p.n.e. na krótko znalazł się pod władzą Egiptu.
W 45 r. n.e. na wyspę przybyli św. Paweł i św. Barnaba, większość mieszkańców wyznawała wtedy chrześcijaństwo. Kolejne wieki to czas panowania wschodu, dopiero w 965 roku Arabów wyparto z wyspy, nastały czasy krucjat i panowanie Wenecjan, ich rządy trwały do roku 1570 , kiedy to Nikozję i Famagustę opanowali Turcy. W 1877 na Cyprze pojawili się Anglicy, w zamian za poparcie Turcji w konflikcie rosyjsko tureckim Wielka Brytania uzyskała zarząd nad wyspą, która stała się bazą wojskową. W czasie I wojny światowej Turcja stanęła po stronie państw centralnych, więc Anglia formalnie zajęła Cypr.
Z powodów politycznych w tamtym czasie nie połączono Grecji z Cyprem, choć rozmowy były prowadzone. Dopiero w roku 1950 , gdy zwierzchnikiem kościoła cypryjskiego został arcybiskup Makarios III, próbowano utworzyć niepodległy Cypr, który ostatecznie utworzono w 1959 r. , a uroczyście proklamowano w 1960 r. Makarios został pierwszym prezydentem Republiki Cypryjskiej.
Luksusowy, pięciogwiazdkowy hotel Anassa Hotel, położony w pobliżu miejscowości Polis i półwyspu Akamas. Charakterystyczne cechy budynku widoczne na zdjęciu to bizantyjsko-śródziemnomorska architektura z białą elewacją, niebieskimi okiennicami i kopułą.
Ciekawostka: Amerykański poszukiwacz zaginionej Atlantydy – Robert Sarmast uważa, że ruiny tego miasta znajdują się na południowy wschód od Cypru. Badania wykazały, że około 1500 m pod powierzchnią znajdują się konstrukcje, które mogą przypominać pozostałości murów wzniesionych przez człowieka.
Wolnością cała wyspa cieszyła się zaledwie trzy lata, bo w 1963 roku zaognił się konflikt między Grecją a Turcją, wojska obu państw stanęły naprzeciw siebie na drodze Nikozja Kyrenia. Do konfliktu włączyła się ONZ, która ogrodziła zwaśnione strony barykadą, miejsce to nazwano „Zieloną Linią” , która istnieje do dziś. Po nieudanej próbie porozumienia Cypryjczycy z północy zostali wysiedleni i ogłoszono w 1975 r. Federalne Państwo Tureckiej Republiki Cypryjskiej, którego nie uznał świat (uznawana tylko przez Turcję). Podobnie było w 1983 r. z Republiką Turecką Cypru Północnego. Konflikt trwa do dziś.
Strategiczne położenie wyspy na skrzyżowaniu szlaków łączących trzy kontynenty i odkrycie miedzi uczyniło z niej atrakcyjny kąsek dla wielu narodów. Od 1 maja 2004 roku Cypr południowy jest członkiem Unii Europejskiej, a od 2008 jest w strefie Euro.
Widok z południowej na północną stronę Cypru – Meczet Selimiye
Dwa narody na wyspie Cypr tworzą dwie kultury. Ludność grecka i turecka żyją obok siebie, ale niewiele ich łączy. Grecy są tu od czasów starożytnych, a Turcy, jak podaje historia, od drugiej połowy XVI wieku. Kilkukrotne próby mediacji w sprawie połączenia, jakie miały miejsce w ostatnich latach, niewiele dały i chyba nieprędko to nastąpi.
Co warto zobaczyć na Cyprze Cypr to wyspa, na której podczas jednej podróży można zobaczyć naprawdę wiele. Są tutaj starożytne ruiny, rzymskie mozaiki, średniowieczne zamki, klasztory, niewielkie górskie wioski, piękne plaże i turystyczne kurorty . Nie brakuje również miejsc związanych z mitologią, a historia wyspy jest widoczna niemal na każdym kroku.
Warto odwiedzić Pafos , związane z kultem Afrodyty, zobaczyć słynne rzymskie mozaiki i port, zajrzeć do Limassol , a także wybrać się do Nikozji , która jest jedyną na świecie podzieloną stolicą. Na miłośników historii czekają między innymi Kourion, Salamina i zamki na północy wyspy , natomiast osoby szukające pięknych krajobrazów powinny wybrać się w góry Troodos . Do tego dochodzą plaże Ayia Napa i Protaras, półwysep Akamas oraz wiele mniejszych miejscowości, które pozwalają zobaczyć nieco spokojniejsze oblicze Cypru.
Część z tych miejsc, które udało mi się odwiedzić podczas pobytu na Cyprze, opisuję poniżej. Znajdziecie tutaj informacje o najciekawszych atrakcjach, zabytkach i miejscach, które moim zdaniem warto zobaczyć podczas zwiedzania wyspy.
Przystań jachtową Port Latchi, położony w miejscowości Latchi w pobliżu miasta Polis Chrysochous na północno-zachodnim wybrzeżu Cypru. W tle widać pasmo górskie Półwyspu Akamas. Jest to jedno z najpopularniejszych miejsc wypadowych na rejsy do Błękitnej Laguny.
Ciekawostka: Cypr jest znany z dużej liczby kotów, które można spotkać niemal wszędzie. Według bizantyjskiej legendy zwierzęta te sprowadziła z Jerozolimy św. Helena, aby rozprawiły się z plagą węży, które nawiedzały cypryjskie wioski.
Przejście z Cypru Południowego na Cypr Północny Zanim jednak zabierzemy się za zwiedzanie, warto wiedzieć kilka rzeczy dotyczących podziału wyspy. Podczas pobytu na Cyprze można również przejechać lub przejść na północną część wyspy . Obie części oddziela tak zwana Zielona Linia , nadzorowana przez ONZ. Nie jest ona zewnętrzną granicą Unii Europejskiej, a przekraczanie jej jest możliwe wyłącznie w wyznaczonych przejściach.
Dla obywatela Polski przejście jest stosunkowo proste. Wystarczy mieć przy sobie ważny dowód osobisty lub paszport . Przechodzi się przez punkt kontrolny, gdzie sprawdzany jest dokument, a następnie można kontynuować podróż po północnej części wyspy. W Nikozji jednym z najbardziej znanych przejść jest Ledra Street , przez które można przejść pieszo. Jest też przejście drogowe Agios Dometios / Metehan , z którego korzystają samochody. W 2026 roku zakończono tam prace zwiększające przepustowość przejścia.
Warto pamiętać, że Cypr Północny jest uznawany międzynarodowo jedynie przez Turcję , dlatego sytuacja prawna wyspy jest dość specyficzna. Z punktu widzenia Unii Europejskiej cała wyspa należy do UE, jednak na północy przepisy unijne są zawieszone, ponieważ rząd Republiki Cypryjskiej nie sprawuje tam faktycznej kontroli.
Jeżeli planujemy zwiedzanie obu części wyspy, najbezpieczniej mieć przy sobie paszport lub dowód osobisty przez cały czas , nawet jeśli na przejściu wystarczy jeden z tych dokumentów. Warto również pamiętać, że przekraczanie Zielonej Linii powinno odbywać się wyłącznie przez oficjalne przejścia. W 2025 roku odnotowano prawie 7,8 miliona legalnych przekroczeń Zielonej Linii , co pokazuje, że przejście między obiema częściami wyspy jest obecnie czymś całkowicie normalnym dla turystów i mieszkańców.
Co warto zobaczyć po greckiej (południowej) stronie Cypru
Na pierwszy strzał oczywiście Pafos Na pierwszy strzał oczywiście Pafos , jedno z najciekawszych miast Cypru. Jest to miejsce, w którym historia spotyka się ze współczesnym życiem turystycznym. Pafos nie jest ogromnym miastem i właśnie dzięki temu można poczuć tutaj zupełnie inny klimat niż w dużych cypryjskich ośrodkach. Miasto podzielone jest na starszą, położoną wyżej część oraz Kato Pafos , czyli dolne miasto nad morzem. To właśnie okolice wybrzeża skupiają sporą część życia turystycznego.
Nabrzeże Pafos, część wypoczynkowa
Pafos jest dzisiaj przede wszystkim popularnym kurortem , do którego przyjeżdżają turyści z całej Europy. Znajdziemy tutaj liczne hotele, apartamenty, restauracje, kawiarnie, sklepy i miejsca nastawione właśnie na turystów. Nadmorska część miasta ma swój własny rytm. Można spacerować wzdłuż wybrzeża, usiąść w jednej z restauracji, napić się kawy albo po prostu spędzić czas nad morzem. Miasto ma również nowoczesną bazę hotelową i ofertę rozrywkową, ale nie zatraciło przy tym swojego charakteru niewielkiego cypryjskiego miasta.
Historia Pafos sięga kilku tysięcy lat. Przez pewien czas było ono nawet stolicą Cypru , a jego znaczenie wynikało między innymi z położenia nad morzem oraz związków z kultem Afrodyty. Współczesne Pafos powstało w miejscu, które od czasów hellenistycznych było ważnym ośrodkiem wyspy. Przez kolejne wieki miasto przechodziło pod władzę różnych państw i kultur, dlatego dzisiaj jego charakter jest wynikiem bardzo długiej historii.
Dzisiaj Pafos żyje głównie z turystyki , ale nie jest wyłącznie miejscem z hotelami przygotowanymi dla przyjezdnych. To normalne, funkcjonujące miasto, w którym obok turystów spotykamy mieszkańców robiących codzienne zakupy, pracujących w restauracjach, sklepach czy hotelach. W ostatnich latach rozwija się tutaj również nowoczesna infrastruktura turystyczna, gastronomia i oferta spędzania wolnego czasu. Dzięki temu Pafos można potraktować zarówno jako miejsce na typowe wakacje, jak i jako dobrą bazę wypadową do zwiedzania zachodniej części Cypru.
Pafos ma więc dwa oblicza. Z jednej strony jest spokojnym, nadmorskim miastem i popularnym kurortem, z drugiej miejscem, gdzie na każdym kroku czuć wielowiekową historię Cypru. I właśnie to połączenie sprawia, że warto zatrzymać się tutaj na dłużej, a nie traktować Pafos jedynie jako punktu na mapie podczas zwiedzania wyspy.
Park archeologiczny w Kato Pafos Jednym z najważniejszych miejsc, które trzeba zobaczyć w Pafos, jest Park Archeologiczny w Kato Pafos . Gdy postanowiono rozbudować Kato Pafos w okolicach portu, nie spodziewano się, że wykopy pod nowe zabudowania pozwolą odnaleźć piękne mozaiki. Zamiast nowych budynków odkryto pozostałości ogromnego miasta z czasów rzymskich, a pod ziemią znajdowały się domy, rzeźby, kolumny i przepiękne mozaiki podłogowe .
Prace wykopaliskowe ruszyły w 1965 roku i od początku ważną rolę odegrali w nich polscy archeolodzy. To właśnie polska misja archeologiczna przez kolejne lata prowadziła tutaj intensywne badania. Polski udział w odkrywaniu i dokumentowaniu pozostałości starożytnego Pafos jest jednym z ciekawszych polskich akcentów na Cyprze. Prace archeologiczne prowadzone przez polskich naukowców trwają zresztą od dziesięcioleci i przyniosły wiele ważnych odkryć.
Odkryto wówczas wiele rzeźb i pozostałości dawnych budowli. W późniejszym czasie znaleziono również monety z IV wieku p.n.e. oraz kolejne mozaiki przedstawiające sceny związane między innymi z Achillesem . Największe wrażenie robią jednak mozaiki znajdujące się w dawnych rzymskich rezydencjach. Zachowały się w bardzo dobrym stanie i przedstawiają sceny z mitologii greckiej, bogów, herosów oraz zwierzęta. Dzięki nim możemy zobaczyć, jak wyglądały bogate rzymskie domy i czym ozdabiano ich podłogi przed prawie dwoma tysiącami lat.
Przy wejściu znajduje się wspaniały Dom Dionizosa , duża budowla w stylu grecko rzymskim. Dom ma około 2 tys. metrów kwadratowych , z czego mozaiki pokrywają aż 556 m². Właśnie tutaj można zobaczyć jedne z najcenniejszych mozaik całego stanowiska. Ich tematyka jest związana przede wszystkim z mitologią, dlatego podczas spaceru pojawiają się między innymi Dionizos, Ariadna, Tezeusz i inne postacie znane z mitologii greckiej.
Prace archeologiczne na terenie parku trwają nadal. To nie jest więc miejsce, w którym historia została już całkowicie odkryta. Archeolodzy wciąż badają kolejne fragmenty starożytnego miasta, a nowe znaleziska pozwalają lepiej poznać życie jego mieszkańców.
Park archeologiczny w Kato Pafos
Aby chronić cenne pozostałości, nad częścią wykopalisk wybudowano specjalne zadaszenia, a nad mozaikami poprowadzono drewniane pomosty , po których można bezpiecznie spacerować i oglądać je z góry. Warto przejść się tutaj spokojnie, ponieważ park jest znacznie większy, niż może się wydawać na pierwszy rzut oka. Oprócz samych mozaik zobaczymy pozostałości dawnych budowli, fragmenty ulic i inne elementy starożytnego miasta.
Zamek w Pafos Tuż przy porcie znajduje się niewielki zamek strzegący portu . Oddzielony od reszty miasta jest fosą, nad którą wzniesiono kamienny most. Ma 33 m długości, 17 m szerokości oraz 21 m wysokości . Zamek wybudowali Frankowie w XIII wieku, choć obecna budowla była przez kolejne stulecia przebudowywana i zmieniała swoje przeznaczenie.
Na parterze znajduje się sala centralna oraz dwa mniejsze pomieszczenia . W późniejszych czasach zamek wykorzystywano między innymi jako miejsce stacjonowania wojska. Na pierwszym piętrze znajdował się turecki oddział , a sama budowla pełniła również funkcje obronne i wojskowe.
Najciekawsza część zwiedzania znajduje się jednak na górze. Wchodząc na dach, zobaczymy 12 stanowisk na działa , które przypominają o dawnym militarnym charakterze tego miejsca. Można tutaj obejść zamek dookoła i zobaczyć port oraz nadmorską część Pafos z zupełnie innej perspektywy.
Z góry rozciąga się naprawdę dobry widok na miasto, port i wybrzeże. Widać stąd między innymi nadmorską promenadę, łodzie stojące w porcie oraz część zabudowy Kato Pafos. Warto więc nie kończyć zwiedzania na samym parterze, tylko wejść na dach i poświęcić chwilę na obejście całej konstrukcji.
Zamek nie jest ogromny i jego zwiedzanie nie zajmuje dużo czasu, dlatego warto połączyć go ze spacerem po porcie oraz wizytą w Parku Archeologicznym Kato Pafos . Wszystkie te miejsca znajdują się blisko siebie i można je odwiedzić podczas jednego spaceru.
Półwysep Akamas i wąwóz Avakas Jeżeli mamy już za sobą najważniejsze, a w zasadzie tylko ich część, zabytki Pafos , warto ruszyć trochę dalej i zobaczyć półwysep Akamas . To zupełnie inne oblicze Cypru, bo zamiast zabytków i miejskiej zabudowy czeka tutaj przede wszystkim przyroda, góry, morze i dzikie zakątki wybrzeża.
Półwysep w dużej części jest objęty ochroną przyrody. Znajdziemy tutaj piaszczyste plaże, skaliste zatoczki oraz bardzo urozmaiconą linię brzegową . Akamas to przede wszystkim krystalicznie czysta woda i miejsca, w których można odpocząć z dala od większych kurortów. Wybrzeże jest znacznie mniej zabudowane niż okolice Pafos czy Limassol, dlatego podczas wycieczki można zobaczyć bardziej naturalną stronę Cypru.
To również ważne miejsce dla żółwi morskich , które wykorzystują tutejsze plaże jako miejsca lęgowe. W sezonie lęgowym niektóre fragmenty plaż są odpowiednio zabezpieczane, aby chronić gniazda. Warto więc pamiętać, że Akamas nie jest tylko atrakcją turystyczną, ale również cennym obszarem przyrodniczym.
Na półwyspie znajduje się wiele szlaków turystycznych , dzięki którym można zobaczyć jego najbardziej charakterystyczne zakątki. Jednym z najbardziej znanych miejsc jest wąwóz Avakas , gdzie trasa prowadzi pomiędzy wysokimi wapiennymi skałami. To właśnie tutaj można poczuć, że Akamas jest zupełnie innym miejscem niż turystyczne Pafos.
Kolejnym popularnym miejscem są Łaźnie Afrodyty , związane z legendą o bogini miłości. Według mitologii właśnie tutaj Afrodyta miała spotykać się z ukochanym Adonisem. Dzisiaj znajduje się tutaj niewielkie, naturalne zagłębienie skalne z wodą oraz punkt, z którego można ruszyć na dalsze szlaki po półwyspie.
Poza tym Akamas oferuje dzikie plaże, urwiste klify, skaliste wybrzeże i punkty widokowe , z których można podziwiać Morze Śródziemne. Nie wszystkie miejsca są łatwo dostępne samochodem, dlatego część półwyspu najlepiej poznawać pieszo albo podczas wycieczki terenowej.
Akamas warto więc zostawić sobie przynajmniej na kilka godzin , szczególnie jeśli podczas pobytu na Cyprze chcemy zobaczyć coś więcej niż tylko miasta, zabytki i plaże popularnych kurortów. To miejsce, gdzie można trochę zwolnić, przejść się jednym ze szlaków i zobaczyć bardziej naturalne oblicze wyspy.
Rejs na Błękitną Lagunę – turkusowa woda Akamas Będąc na półwyspie Akamas, warto wybrać się również na Błękitną Lagunę (Blue Lagoon) . Jest to jedna z najbardziej znanych zatok tej części Cypru, położona niedaleko Latchi . Miejsce słynie przede wszystkim z niezwykle przejrzystej, turkusowej wody, która w zależności od głębokości przybiera różne odcienie błękitu.
Najlepszym sposobem na dotarcie do laguny jest rejs łodzią z portu w Latchi . Po drodze można podziwiać skaliste wybrzeże Akamas, niewielkie zatoczki i miejsca dostępne tylko od strony morza. Rejsy często obejmują również postój przy samej lagunie, podczas którego można popływać w krystalicznie czystej wodzie lub spróbować snorkelingu .
Błękitna Laguna jest naturalną zatoką, dlatego nie znajdziemy tutaj typowej plażowej infrastruktury. W sezonie pojawia się sporo łodzi i turystów, ale mimo to miejsce robi wrażenie przede wszystkim kolorem i przejrzystością wody.
Rejs na Błękitną Lagunę warto połączyć ze zwiedzaniem Akamas. Można wcześniej zobaczyć Łaźnie Afrodyty, wybrać się na jeden ze szlaków, a następnie popłynąć z Latchi w stronę laguny. Dzięki temu podczas jednego dnia zobaczymy zarówno przyrodę półwyspu, jak i jego wybrzeże od strony morza.
Góry Troodos i klasztor Kykkos Kolejnym miejscem, które warto zobaczyć, są Góry Troodos . To najwyższe pasmo górskie Cypru, którego najwyższym szczytem jest Olimbos mający 1952 m n.p.m. Góry zajmują sporą część centralnej części wyspy i wyraźnie różnią się od nadmorskich kurortów. Zamiast plaż i wysokich hoteli znajdziemy tutaj lasy, niewielkie górskie miejscowości, kamienne domy, klasztory i stare cerkwie.
Widok na góry Troodos
W Troodos wytyczono wiele ciekawych tras turystycznych , dlatego jest to dobre miejsce nie tylko dla osób zainteresowanych zabytkami, ale również dla tych, którzy lubią spacery i górskie krajobrazy. Jedną z największych ciekawostek są niewielkie bizantyjskie kościoły i cerkwie , często ukryte w górskich wioskach. Aż 10 takich obiektów zostało wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO . Ich wnętrza kryją niezwykle cenne freski, dzięki którym można zobaczyć, jak wyglądała sztuka sakralna rozwijająca się na Cyprze przez wiele stuleci.
Jednym z najbardziej znanych miejsc w górach Troodos jest klasztor Kykkos , położony wysoko w górach, wśród cypryjskich lasów. Jest to jeden z najważniejszych klasztorów prawosławnych na wyspie. Jego początki sięgają końca XI lub początku XII wieku , a tradycja wiąże jego założenie z cesarzem bizantyjskim Aleksiosem I Komnenem .
Klasztor Kykkos
Klasztor przez wieki odgrywał ważną rolę nie tylko religijną, ale również kulturalną. Był jednym z miejsc, w których przechowywano i przekazywano grecki język, tradycję oraz kulturę , szczególnie w okresach obcego panowania. Z czasem klasztor stał się jednym z najważniejszych ośrodków prawosławia na Cyprze.
Kykkos słynie przede wszystkim z ikony Najświętszej Dziewicy , której autorstwo tradycja przypisuje św. Łukaszowi. Ikona otoczona jest szczególnym kultem i jest przechowywana w specjalnie przygotowanym miejscu. Sam klasztor jest również ciekawy pod względem architektury. Dziedziniec otaczają zabudowania klasztorne, a ściany i krużganki ozdobione są licznymi freskami i mozaikami .
W pobliżu klasztoru znajduje się również grób arcybiskupa Makariosa III , pierwszego prezydenta niepodległego Cypru. To kolejny element, który pokazuje, jak mocno historia klasztoru związana jest z dziejami całej wyspy.
Góry Troodos warto więc odwiedzić nie tylko dla samego klasztoru Kykkos. To zupełnie inna część Cypru, gdzie można połączyć zwiedzanie zabytków z górskimi spacerami, wizytą w niewielkich wioskach i poznawaniem bardziej tradycyjnego oblicza wyspy.
Ciekawostka: W 2005 roku na Cyprze archeolodzy odkryli szczątki pierwszej perfumerii, zniszczonej w trakcie trzęsienia ziemi w 1850 roku p.n.e. Odkryto wówczas również pierwsze perfumy sprzed 4 tysięcy lat. Znaleziono je wraz z całą aparaturą do wykonywania perfum.
Wioski Cypru, Lefkara Na koniec warto zajrzeć do jednej z najbardziej charakterystycznych cypryjskich wiosek, czyli Lefkary . Położona jest na wysokości około 600 m n.p.m. , na południowo-wschodnich zboczach Gór Troodos. To niewielka miejscowość, która zachowała swój tradycyjny charakter i zdecydowanie różni się od nadmorskich kurortów Cypru. Wąskie uliczki, kamienne i jasne domy, niewielkie place oraz liczne pracownie sprawiają, że spacer po Lefkarze jest właściwie atrakcją samą w sobie.
Wioska od wieków słynie przede wszystkim z wyrobów hafciarskich i koronkarskich . Tutejsze rękodzieło jest tak charakterystyczne, że stało się jednym z symboli Lefkary. Tradycyjne koronki wykonywane są ręcznie i wymagają dużej cierpliwości oraz precyzji. Właśnie dlatego warto zwrócić uwagę na to, co kupujemy, ponieważ obok prawdziwego miejscowego rękodzieła można znaleźć również znacznie tańsze, masowo produkowane pamiątki.
Lefkara leży niemal w centrum południowej części Cypru, około 50 km od Nikozji, 50 km od Limassol i 43 km od Larnaki . Dzięki temu łatwo połączyć jej zwiedzanie z wycieczką po innych częściach wyspy. Można więc powiedzieć, że na Cyprze wiele dróg prowadzi właśnie do Lefkary , szczególnie jeśli chcemy zobaczyć miejscowość, która zachowała bardziej tradycyjne oblicze wyspy.
Ciekawa jest również sama zabudowa miejscowości. Tutejsze domy nie należały przede wszystkim do rolników, ale do kupców i rzemieślników , którzy przez lata zajmowali się handlem oraz produkcją rękodzieła. Spacerując wąskimi uliczkami, co chwilę natrafiamy na niewielkie sklepiki i warsztaty. Można tutaj zobaczyć między innymi serwety, obrusy, koronki i inne wyroby wykonywane tradycyjnymi metodami . Jeszcze ciekawsze jest to, że w niektórych miejscach można zobaczyć kobiety siedzące przed domami i zajmujące się haftowaniem.
Tradycje rzemieślnicze Lefkary nie kończą się jednak na koronkach. W miejscowości działa również wielu złotników i jubilerów , którzy wykonują ręcznie różnego rodzaju przedmioty. Można znaleźć tutaj między innymi krzyże, ikony religijne, pierścienie, łyżki oraz naczynia kościelne . Tego typu pamiątki nie należą do najtańszych, ale wynika to przede wszystkim z czasu i pracy potrzebnej do ich wykonania. Jeżeli więc szukamy czegoś naprawdę związanego z Cypryjem, warto właśnie tutaj rozejrzeć się za oryginalnym rękodziełem.
Oczywiście trzeba przy zakupach zachować trochę uwagi. Nie wszystko, co wygląda na tradycyjną cypryjską pamiątkę, zostało wykonane w Lefkarze. Warto zapytać sprzedawcę o sposób wykonania i pochodzenie produktu, szczególnie gdy cena wydaje się podejrzanie niska. W przypadku prawdziwego rękodzieła cena może być wyraźnie wyższa, ale otrzymujemy wtedy przedmiot wykonany ręcznie, a nie masową produkcję.
W samej wiosce znajduje się kościół Świętego Krzyża , jeden z najważniejszych zabytków Lefkary. W jego wnętrzu można zobaczyć XVIII-wieczny ikonostas oraz cenne elementy wyposażenia świątyni. Warto zajrzeć do środka również ze względu na charakterystyczny klimat niewielkiego, starego kościoła, który dobrze wpisuje się w historyczną zabudowę miejscowości.
Zwiedzając Lefkarę, trzeba również zobaczyć dom Patsalos , w którym mieści się Muzeum Sztuki Ludowej . Można tutaj lepiej poznać tradycyjne życie mieszkańców wioski, miejscowe rzemiosło oraz wyroby, z których Lefkara słynie do dzisiaj. To dobre uzupełnienie spaceru po uliczkach miejscowości, ponieważ pozwala zobaczyć nie tylko gotowe pamiątki w sklepach, ale również poznać historię tutejszych tradycji.
Inne wioski Cypru
Kościoły i klasztory Cypru Podczas zwiedzania Cypru bardzo często będziemy natrafiać na kościoły, cerkwie, klasztory i niewielkie kaplice . Są one niemal nieodłącznym elementem cypryjskiego krajobrazu, szczególnie w górskich miejscowościach i niewielkich wioskach. Część z nich stoi przy głównych drogach, inne ukryte są wśród lasów, na zboczach gór lub pomiędzy tradycyjną zabudową.
W wielu takich świątyniach zachowały się stare ikony, freski, drewniane ikonostasy oraz inne elementy dawnego wyposażenia . Niektóre budynki są bardzo skromne z zewnątrz, ale po wejściu do środka można zobaczyć niezwykle bogate wnętrza. Właśnie dlatego podczas podróży po Cyprze warto zaglądać również do niewielkich, niepozornych świątyń, a nie tylko do najbardziej znanych zabytków.
Szczególnie dużo ciekawych obiektów znajduje się w górach Troodos , gdzie zachowały się świątynie pamiętające wiele stuleci historii wyspy. Ich położenie, tradycyjna architektura i zachowane malowidła pozwalają lepiej zrozumieć historię oraz religijną kulturę Cypru. Niektóre z tych zabytków zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO , co pokazuje ich znaczenie nie tylko dla samej wyspy, ale również dla europejskiego dziedzictwa kulturowego.
Kalavasos-Tenta – osada sprzed tysięcy lat Jeżeli interesuje nas najdawniejsza historia Cypru, warto zatrzymać się przy stanowisku archeologicznym Kalavasos-Tenta . Znajduje się ono niedaleko wioski Kalavasos, około 40 km od Larnaki , w niewielkiej odległości od drogi prowadzącej z Nikozji do Limassol. To jedno z najważniejszych stanowisk neolitycznych na Cyprze, którego początki sięgają około 7000 roku p.n.e.
Tenta pokazuje, jak wyglądało życie mieszkańców Cypru około 9 tysięcy lat temu , czyli na długo przed pojawieniem się tutaj Greków, Rzymian czy późniejszych cywilizacji. Była to osada z okresu neolitu przedceramicznego. Jej mieszkańcy prowadzili osiadły tryb życia, zajmowali się zdobywaniem pożywienia, obróbką kamienia i stopniowo rozwijali bardziej złożone formy życia osadniczego.
Podczas wykopalisk odkryto między innymi pozostałości okrągłych budynków, narzędzia kamienne oraz naczynia wykonane z kamienia . Szczególnie interesujące są właśnie kamienne naczynia, których wykonanie wymagało sporej wiedzy i umiejętności. W zbiorach związanych ze stanowiskiem znajdują się między innymi miski wykonane z diabazu, kamienia dostępnego w okolicach doliny rzeki Vasilikos.
Jedną z ciekawostek Tenty jest sposób, w jaki zabezpieczono stanowisko. Nad pozostałościami osady wzniesiono ogromną, stożkową konstrukcję przypominającą namiot . To właśnie od niej pochodzi skojarzenie z nazwą Tenta. Zadaszenie chroni wykopaliska przed warunkami atmosferycznymi, a jednocześnie pozwala zwiedzającym zobaczyć zachowane fragmenty neolitycznej osady.
Podczas spaceru nie zobaczymy tutaj monumentalnych świątyń ani wielkich rzymskich budowli. Największe wrażenie robi właśnie świadomość wieku tego miejsca. Pozostałości, które oglądamy, pochodzą z czasów, gdy ludzie dopiero zaczynali tworzyć stałe osady, a Cypr wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj.
Kalavasos-Tenta jest często zestawiana z Choirokoitią , również należącą do najważniejszych stanowisk neolitycznych Cypru. Oba miejsca pokazują bardzo wczesne etapy rozwoju osadnictwa na wyspie, choć Choirokoitia jest lepiej zachowana i znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Tenta pozostaje natomiast ciekawym miejscem dla osób, które chcą zobaczyć jeszcze starszą historię Cypru i pozostałości jednej z pierwszych społeczności zamieszkujących wyspę .
Kalavasos-Tenta nie jest dużym stanowiskiem , dlatego można potraktować je jako krótki, ale bardzo ciekawy przystanek podczas zwiedzania centralnej części Cypru. Warto połączyć jego odwiedzenie z przejazdem w kierunku Limassol, Larnaki czy Lefkary , szczególnie jeśli interesują nas miejsca pokazujące historię wyspy znacznie starszą niż popularne zabytki antyczne.
Co warto zobaczyć po tureckiej (północnej) stronie Cypru
Nikozja – podzielona stolica Cypru Miejscem, które koniecznie trzeba zobaczyć, jest Nikozja , stolica Cypru i jednocześnie jedyna na świecie stolica podzielona strefą buforową. Miasto zostało podzielone jak już w/w pisałem na część południową, administrowaną przez Republikę Cypryjską, oraz część północną, znajdującą się pod kontrolą władz Cypru Północnego. Obie części oddziela Zielona Linia , czyli strefa buforowa nadzorowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych.
Podział Nikozji ma swoją historię sięgającą lat 60. XX wieku, natomiast wydarzenia z 1974 roku doprowadziły do jego utrwalenia i podziału wyspy, który w dużej mierze istnieje do dzisiaj. Zielona Linia przecina również samo centrum miasta. Co ciekawe, podczas spaceru po starej Nikozji można znaleźć się bardzo blisko tej granicy, a następnie przejść z jednej części miasta do drugiej.
Dla turystów szczególnie interesujące jest przejście przy Ledra Street , znajdujące się w samym centrum miasta. Po kontroli dokumentu można przejść na drugą stronę i kontynuować zwiedzanie. Po stronie północnej atmosfera zmienia się niemal od razu. Pojawiają się tureckie napisy, sklepy, restauracje i charakterystyczna dla tej części wyspy zabudowa. Walutą jest przede wszystkim turecka lira , choć w miejscach turystycznych można spotkać również ceny w euro.
Warto przejść się po północnej części starego miasta, ponieważ zachowało się tutaj wiele ciekawych zabytków. Są to między innymi dawne budynki osmańskie, bazary, meczety i miejsca związane z wcześniejszą historią chrześcijańskiej Nikozji. Jednym z najważniejszych zabytków jest meczet Selimiye .
Meczet Selimiye Jest to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków starej Nikozji. Historia tego miejsca sięga jednak czasów, gdy nie był jeszcze meczetem. Początkowo znajdowała się tutaj katolicka katedra św. Zofii , której budowę rozpoczęto w 1209 roku . Monumentalna świątynia została wzniesiona w stylu gotyckim i przez wiele lat była jednym z najważniejszych kościołów na Cyprze.
Po zdobyciu Nikozji przez Turków osmańskich w 1570 roku katedrę przekształcono w meczet. Zmieniono jej wyposażenie, a do zachodniej części budowli dobudowano dwa wysokie minarety , które do dzisiaj są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów panoramy miasta.
Mimo późniejszych zmian budynek nadal zachował wiele cech dawnej gotyckiej katedry. Wysokie sklepienia, ostrołukowe okna i monumentalna bryła wyraźnie odróżniają go od typowych meczetów. To właśnie połączenie średniowiecznej architektury europejskiej z późniejszymi elementami osmańskimi czyni ten zabytek tak interesującym.
Büyük Han Niedaleko meczetu Selimiye znajduje się kolejne bardzo ciekawe miejsce, czyli Büyük Han . Jest to dawny osmański zajazd, wzniesiony w 1572 roku , niedługo po zdobyciu Nikozji przez Turków. Budynek powstał w obrębie starych murów miejskich i służył przede wszystkim kupcom oraz podróżnym.
Büyük Han zbudowany jest wokół dużego wewnętrznego dziedzińca , który otaczają dwukondygnacyjne krużganki. Na piętrze znajdowały się pomieszczenia dla podróżnych, natomiast na parterze działały sklepy i pomieszczenia przeznaczone dla kupców. Przez lata przewijali się tutaj handlarze zajmujący się sprzedażą między innymi biżuterii, jedwabiu i drogocennych przypraw .
Z czasem budynek zmieniał swoje przeznaczenie i był wykorzystywany między innymi jako więzienie oraz przytułek dla biednych . Dzisiaj jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc turystycznych północnej części Nikozji. W odrestaurowanych pomieszczeniach działają sklepiki z rękodziełem, ceramiką, biżuterią i pamiątkami , a na dziedzińcu znajdują się restauracje i kawiarnie.
Warto tutaj na chwilę usiąść, napić się tureckiej kawy albo coś zjeść. Büyük Han nie jest tylko kolejnym zabytkiem do odhaczenia , ale miejscem, w którym można poczuć atmosferę dawnego osmańskiego zajazdu. Dziedziniec otoczony starymi murami i krużgankami jest również dobrym miejscem na odpoczynek podczas zwiedzania północnej części Nikozji.
Nikozję warto więc zobaczyć z obu stron Zielonej Linii. Dopiero wtedy można naprawdę zauważyć, jak bardzo różnią się od siebie poszczególne części miasta i jak wiele warstw historii zachowało się tutaj obok siebie.
Czas przelotu z Polski na Cypr wynosi około 3,5 godziny, w zależności od miejsca wylotu i lotniska docelowego.
Polacy mogą wjechać na Cypr na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. Jako obywatel Unii Europejskiej nie potrzebujemy wizy.
Na Cyprze jest o godzinę później niż w Polsce. Wyspa znajduje się w strefie GMT+2, a w okresie letnim obowiązuje czas letni.
Walutą Republiki Cypryjskiej jest euro (€) , które zostało wprowadzone 1 stycznia 2008 roku. Bankomaty są powszechnie dostępne, a płatności kartą są możliwe w większości hoteli, restauracji i sklepów.
Napięcie wynosi 230 V, a gniazdka są typu brytyjskiego, z trzema prostokątnymi bolcami. Warto więc zabrać ze sobą adapter.
Na Cyprze obowiązuje ruch lewostronny , dlatego podczas prowadzenia samochodu trzeba szczególnie uważać na skrzyżowania i ronda. Samochody z wypożyczalni często mają czerwone tablice rejestracyjne , dzięki czemu łatwo je rozpoznać.
Jeżeli planujemy wynająć samochód, warto pamiętać, że ubezpieczenie samochodu z wypożyczalni obowiązuje zasadniczo tylko na obszarze kontrolowanym przez Republikę Cypryjską . Przed wyjazdem na północ trzeba dokładnie sprawdzić warunki umowy wypożyczalni.
Przy zwiedzaniu cerkwi, kościołów i klasztorów należy pamiętać o odpowiednim stroju. W miejscach sakralnych warto mieć zakryte ramiona i kolana, szczególnie podczas zwiedzania klasztorów.
Nie fotografujemy obiektów i instalacji wojskowych , a także nie próbujemy robić zdjęć w miejscach, w których obowiązuje wyraźny zakaz fotografowania. Na Cyprze znajduje się wiele obiektów wojskowych, dlatego warto zwracać uwagę na oznaczenia.
Napiwki nie są obowiązkowe , ale są mile widziane za dobrą obsługę w restauracji, hotelu czy podczas korzystania z innych usług turystycznych.
Woda z cypryjskich wodociągów jest oficjalnie uznawana za bezpieczną do picia. Jeżeli jednak nie odpowiada nam jej smak, bez problemu kupimy wodę butelkowaną w sklepach.
Jeżeli chodzi o zakupy, na południu wyspy warto zwrócić uwagę przede wszystkim na lokalne rękodzieło, koronki i hafty z Lefkary , a także wyroby jubilerskie. Ceny w popularnych miejscowościach turystycznych mogą być dość wysokie, dlatego przed zakupem warto porównać kilka sklepów.
Jeżeli planujemy odwiedzić również północną część wyspy , trzeba pamiętać, że obowiązują tam inne zasady dotyczące waluty i samochodów. Przejście przez Zieloną Linię jest możliwe wyłącznie w wyznaczonych punktach, a na północy używa się przede wszystkim tureckiej liry . Przed przekroczeniem warto również sprawdzić warunki ubezpieczenia samochodu i zasady obowiązujące na konkretnym przejściu.
