Zajrzyj do Pogrzebienia, zobacz pałac z bliska i odkryj fascynujące dzieje tej najstarszej w regionie miejscowości! Dowiedz się, do kogo należały tutejsze dobra, jak zmieniały się losy rezydencji na przestrzeni wieków i dlaczego warto zboczyć z głównego szlaku, by przyjrzeć się jej wyjątkowym detalom.
Położenie, pochodzenie nazwy jednej z najstarszych miejscowości ziemi rybnickiej
Pogrzebień to niewielka miejscowość położona w gminie Kornowac, w powiecie raciborskim, niedaleko Rybnika. Wieś leży na charakterystycznym wzniesieniu, z którego roztaczają się widoki na okoliczne miejscowości i pagórkowaty krajobraz Ziemi Raciborskiej. Dziś jest spokojną, typowo śląską miejscowością, jednak jej historia sięga średniowiecza.
Pogrzebień jest jedną z najstarszych miejscowości Ziemi Raciborskiej . Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1258 roku i pojawia się przy okazji fundacji klasztoru cystersów w Rudach Raciborskich. Oznacza to, że miejscowość istniała już w XIII wieku, choć jej początki mogą być jeszcze starsze.
Ciekawie przedstawia się również pochodzenie nazwy Pogrzebień . Nie ma jednej, całkowicie potwierdzonej wersji jej powstania. Najczęściej spotyka się wyjaśnienie wiążące nazwę z ukształtowaniem terenu. Wieś położona jest na wzniesieniu, a jego charakterystyczny, wydłużony kształt miał przypominać grzebień . Stąd też nazwa mogła pierwotnie odnosić się właśnie do „grzebieniastego” położenia miejscowości. Można jednak spotkać również inne wyjaśnienie, według którego nazwa miałaby mieć związek ze słowem „grzebać” , choć ta wersja nie jest tak jednoznacznie potwierdzona.
Przez kolejne stulecia Pogrzebień pozostawał niewielką miejscowością związaną z okolicznymi majątkami ziemskimi. O jego znaczeniu przypomina przede wszystkim zachowana zabudowa i historia miejscowych właścicieli. Najważniejszym zabytkiem na terenie wsi jest neorenesansowy pałac zbudowany we włoskim stylu willowym. Pałac nie tylko ze względu na swoje walory architektoniczne jest interesujący, ale również z uwagi na jego ciekawą historię.
Trochę historii
Cofnijmy się jednak wstecz, aby przybliżyć dzieje tych ziem. W 1313 roku książę raciborski z dynastii Piastów – Leszko daje tę miejscowość w posag swojej siostrze Eufemii (świątobliwej Ofce ), a po jej śmierci spadkobiercą wyznacza klasztor Dominikanek w Raciborzu
W 1583 roku Pogrzebień oddany zostaje w cesarski zastaw niejakiemu Maciejowi z Rottenbergu . Następnie pogrzebieński majątek rycerski przechodzi w kolejnych stuleciach we władanie różnych rodów szlacheckich m.in. dobra kupił w 1603 roku Jakub Burian Szeliga z Rzuchowa . Kolejnymi właścicielami majątku byli Ferdynand Leopold hr. Oppersdorff , jego syn Jan Bernard, Maksymilian Fritz von Adlersfeld i Godfryd Krystian von Schreyvogel . Najstarszy jego syn sprzedał Pogrzebień Ignacemu de Moravec , a w 1760 roku jego nabywcą został Antoni Leopold baron de Kalkreuth .
On z kolei na jedynego dziedzica całego majątku wyznaczył swojego siostrzeńca Jana Nepomucena von Larisch , który ożenił się z baronówną Wiktoria von Kalkreuth i zamieszkali w dworku Pogrzebieniu. Ich córka Luiza w 1815 roku wyszła za Josepha von Eichendorffa
Pałac lata 1886-1900 Pałac przed II wojną światową
Pałac Wiadomym jest również, że obecny pałac nie jest pierwszym jaki stał w Pogrzebieniu. Pierwotny, na temat którego nie zachowały się żadne wiadomości, w tym co do momentu powstania, stał przy drodze do Brzezia. Został zburzony po 1858 roku, kiedy to tutejsze dobra były w rękach kolejnych właścicieli – Miketów . Wznieśli oni nową parterową budowlę rezydencjonalną, zapewne bardziej okazalszą od poprzedniej nazywaną przez miejscową ludność „zamkiem”. W 1881 roku nowy właściciel Segmund Rechnitz przeprowadził prace remontowe po czym sprzedał pałac Arturowi von Baildon , który kupił go dla syna Aleksandra . Ten z kolei w latach 1885–1886 nadał mu cechy pałacu, m.in. dobudowując piętro, na które prowadziły zachowane do dziś, cenne wykonane z białego marmuru schody. Aleksander Baildon zmarł niespodziewanie i przedwcześnie w 1887 roku.
Pałac ponownie przejął jego ojciec. W 1915 roku dobra pogrzebieńskie wraz z pałacem weszły w posiadanie Jadwigi Voigt , która w 1928 roku sprzedała je spółce parcelacyjnej „Ślązak”. W 1930 roku ks. Antoni Hlond podpisał umowę na objęcie posiadłości rodziny von Baildon na potrzeby Zgromadzenia Salezjańskiego . W skład pogrzebieńskiej posiadłości wchodził wówczas pałac, ogród przypałacowy i gospodarstwo rolne. W latach 1930–1940 działało w pałacu Małe Seminarium Duchowne dla Księży Salezjanów , które kształciło młodych chłopców w wieku 14–18 lat do życia zakonnego, kapłańskiego lub rodzinnego. Zakon gruntownie zmienił wnętrze pałacu. Komnaty zmieniono na sypialnie dla wychowanków i sale wykładowe.
W największej z komnat urządzono kaplicę. Obiekt zyskał instalację elektryczną i wodociągową, kanalizację oraz sanitariaty i łazienki. W okresie II wojny światowej, w latach 1941–1945, w pałacu mieścił się obóz koncentracyjny „Polenlager 82 ”, gdzie przebywało wielu więźniów, a wśród nich dzieci (stąd jego druga nazwa „Kinderlager ”). Był to jedyny obóz w systemie obozów Polenlager przeznaczony wyłącznie dla dzieci. Zostało w nim umieszczonych 220 małoletnich do lat 16 oraz 12 niemowląt, które zostały odebrane rodzicom wysłanym do obozów koncentracyjnych. Były to w większości dzieci aresztowanych w wyniku akcji „Oderberg” jaką Niemcy przeprowadzili w Zagłębiu Dąbrowskim. Warto dodać, że ku czci pomordowanych tu dzieci, w wydzielonej części ogrodu na terenie pałcu znajduje się dziś pomnik.
Siostrom Salezjankom , które są w jego posiadaniu do dziś. Pałac Baildonów, z uwagi na pełnione funkcje, nie jest udostępniony do zwiedzania. Można go podziwiać jedynie z zewnątrz.
Źródło: Wikipedia.pl, Nasz Racibórz.pl 30.01.2009 nr 5(8), Zabytki Powiatu Raciborskiego Grzegorz Wawoczny 2007 r.
